Dindar Görünen Narsistler

Hz. Ali’ye nispet edilen bir sözde şöyle denir:

“İnsanlar dört bölüktür.”

Bir bölüğü, kendisi alçalmadıkça, kılıcı körleşmedikçe, malı mülkü azalmadıkça yeryüzünde bozgunculuğu menetmez.

Bir bölüğü kılıcını çekmiştir; kötülüğünü açık etmiş, yaya ve atlı adamlarını toplamış, kendisini ortaya atmıştır. Dinini yok edip gitmiştir. Bütün bunları da yok olacak mal elde etmek, orduya baş olmak, başbuğ kesilmek yahut minbere çıkıp yücelmek, halka ululuk satmak için yapar.

Ne kötü alışveriştir!

Dünyayı kendin için para pul görmen, onu bundan ibaret bilmen; Allah katında nail olacağın lütfu ve ihsanı karşılık verip dünyayı satın alman...

Bir bölüğü de ahiret ameliyle dünyayı diler; dünya ameliyle ahireti dilemez. Kendini alçak gönüllü göstermeye çalışır, adımlarını sık sık atar, eteğini beline çemrer, kötülüğünü gizleyip halkı kendisinden emin etmeye çalışır. Allah’ın kusurları örtüşünü de suç işlemeye vesile kılar.

Dördüncü bölük ise aslında bir yüceliği olmadığından, soy sop yüksekliğine sahip bulunmadığından, bu hâl onu başka bir hâle sokar. Kanaat ehli görünür, zahitlerin libasına bürünür; bu yüzden ne gece dinlenip yatar ne gündüz bir şey yiyip doyar.

Geriye kalan erlerse, dönüp gidecekleri yeri anarak gözlerini yumarlar. Mahşer korkusuyla gözyaşlarını dökerler. Kimi vakit perişan olurlar, kimi vakit korkar, kahrolup giderler; kimi zaman susar, ağızlarını yumarlar. Kimi vakit doğruluklarıyla Allah’ı anar, kimi vakit de yasa düşer, sızlanırlar.

Kendilerini gizlediklerinden adları sanları anılmaz. Alçalış onları kavramıştır; izlerinin tozları bile belirmez.

Acı bir denizin içindedirler.

Ağızları kurumuştur, sesleri çıkmaz, gönülleri yaralıdır. Feryatları duyulmaz.

Halka öğüt vere vere usanmışlardır; kahrola kahrola alçalmışlardır; öldürüle, öldürüle azalmışlardır.

Hz. Ali’ye nispet edilen bu sözlerde, toplumun en kutsal değerlerini bile kendi egolarını ululamak için araç hâline getiren, minberde ululuk satan ve sahte zahitlik yapanları çok çarpıcı biçimde anlatılır.

Buradaki asıl ayrım şudur:

Biri iyiliği ve hakikati egosunu şişirmek, duyurmak, övgü ve itibar satın almak için yapar; diğeri ise gizler ve yalnızca Allah rızası için yapar.

Kur’an’da şöyle buyrulur:

“Kendi canları çekmesine rağmen yiyeceklerini yoksula, yetime ve esire seve seve yedirirler. Derler ki: Biz sizi Allah rızası için yediriyoruz. Sizden ne bir karşılık ne de bir teşekkür bekliyoruz.”

Ne büyük bir incelik...

Ne bir karşılık, ne bir teşekkür, ne de bir minnet beklentisi...

Salih insan yardımı bir üstünlük gösterisi olarak yapmaz. Fakire verdiğini, sanki fakire değil de Allah’a veriyormuş gibi bir tevazu içinde verir.

Hz. Ali’ye nispet edilen şu söz de bu anlayışı ne güzel anlatır:

“Sadaka verdiğinizde avcunuzun içini öpün; çünkü o fakirin eline düşmeden Allah’ın kudret eline düşer.”

İyilik Allah için olmalı ve mümkün olduğunca gizli kalmalıdır.

Çünkü iyilik görünür olmak için yapılmaya başladığında, insan farkına varmadan iyiliğin sahibinden çok kendi nefsini görünür kılmaya başlayabilir.

İyilik şova dönüştüğü anda, iyilik olmaktan çıkar;

Narsistin kendi egosuna diktiği bir put hâline gelir.

İşte narsisizmin en tehlikeli tarafı da budur.

İnsan kötülük yaparken nefsine uyduğunu bilir.

Fakat iyilik yaparken nefsine uyduğunu fark etmeyebilir.

Çünkü kötülük insanı rahatsız eder; iyilik ise alkışlandığında insanı kendisinden bile saklayabilir.

Bu yüzden insan bazen yaptığı kötülükten daha çok, yaptığı iyilikle imtihan edilir.

Hz. Ali’ye nispet edilen şu söz bunu daha da derinleştirir:

“Seni gama ve gussaya salan bir kötülük, Allah katında sana benlik veren bir iyilikten daha hayırlıdır.”

Ne büyük bir söz...

Çünkü insanı Allah’tan uzaklaştıran şey her zaman kötülük değildir.

Bazen iyilik de insanın önüne geçebilir.

İyilik yaparsın...

Sonra insanlar seni görür.

Överler.

Takdir ederler.

Sen de kendini görmeye başlarsın.

Bir süre sonra yaptığın iyilik Allah için değil, Allah için yaptığını insanların bilmesi için yapılmaya başlar.

İşte o zaman iyilik, nefsin elinde başka bir şeye dönüşür.

İnsan başkasına iyilik ettiğini sanırken, aslında kendi putuna secde ediyor olabilir.

Gerçek salih insanın farkı burada ortaya çıkar:

İyiliği yaptığında kendisini büyütmez.

Gizler.

Unutur.

Hatta yaptığı iyiliği unutmaya çalışır.

Çünkü onun için önemli olan insanların:

“Ne iyi insan!”

Demesi değildir.

Önemli olan Allah’ın:

“Ben biliyorum.” demesidir.

Belki de ihlasın en yüksek mertebesi budur:

Kimsenin bilmediği bir iyiliği yapabilmek ve bilinmemesinden incinmemek.

Çünkü narsistin ihtiyacı insanların bakışıdır.

Salih insanın ihtiyacı ise Allah’ın rızasıdır.

Biri insanlara görünmek ister.

Diğeri Allah'ın görmesini yeterli bilir.

Biri alkışla büyür.

Diğeri gizlilikte olgunlaşır.

Ve belki de insanın kendisine soracağı en zor soru şudur:

“Kimse bilmeyecek olsaydı, yine yapar mıydım?” Cevabı “evet” ise...

Belki o iyilik gerçekten Allah içindir.