Bazen tarihi dönemlere kaçışlar, zaman oynayışları insanı dinlendiriyor. İnanmak zor, bir masal âleminde yaşıyorsunuz âdeta. Nerelerden nerelere gelinmiş.

Mesela şimdi, zamanın bir iftariye listesine göz atınız, üstelik tamamına değil.

Gazeteci, Tarihçi, ünlü yazarımız Ahmet Rasim(1864-1932) Şehir Mektupları’nda yazıyor:

(Oburlar oburu ) “Baba Yaver son iftariye için aşağıdaki listeyi yollamış:

“Taygan şehriye çorbası, İzmir yumurtasından omlet, karnabahar kıvırcığından Alibeyköy’ den yoğurtlu kebap, baba hindiden lezzetli Baba Yaver dolması, enginar bastı, domates oturtması, Nemçe böreği, Şam baklavası, kabak dolması, fukara(!) keşkülü, kuru mühleyeli bamya, is kokulu sakız muhallebisi, yaprak dolması (kaşıklık), hindi dolması içinde pilav, kayısı, üryani eriği, üzüm hoşafları.

Çerezlere dikkat! “ Havyar ezmesi, sardalya, balık yumurtası, ezme patates salatası. (...)

İştah açıcılar: kızarmış Balkan kaşarı, Tirilye zeytini, sele zeytin, pastırma, ev sucuğu.

Yemekten sonra: Sigara, sade kahve, bir sigara daha, limonata, portakalata, bir çeyrek saat uyku, uykudan sonra bir dilim kızarmış ekmekle Milan tereyağı.”

Bayram yaklaşırken, bazı şeyler fazla değişmiyor herhalde:

“Bizim kömürcüyle çıraklarındaki çalışma azmine diyecek yok. Allah bre Allah! Birinci kıyımı yetmiş para, elemesi doksan paraya! Hele şekercilerin bu fiyat farkını görür görmez okkada kırk, kadayıfçıların yirmi para, gevrekçilerin tulumunda beş kuruş zam yapacakları haberi yayıldığı gibi kömürcülerin de fiyatları yükseltmeye kalkıştıkları söyleniyor. ( Şehir Mektupları, Kapı Yayınları, 2013,s. 384-385)

“Recep, Şaban, Ramazan derken bayram geldi. Keselerin ağzı açıldı.” diyen Ahmet Rasim, bayramda herkesin kendine mahsus bir program yaptığını ifade ediyor:

“… Kapı kapı dolaşıp samimiyet gösterisinde bulunmak isteyenler: Tramvay, tren, araba, Şirket-i Hayriye’nin -4 ve 5 numaraları da dâhil- Kadıköy ve Haliç vapurlarına binecek.

Tabanvaylardan Baba Yaver kavurmalı pilav hazırlığına hız vermek için Fatih kasap ve mezbahaları civarına; çaycı Hacı Reşid, sarığı başında, şalı boynunda, cübbesi sırtında, şalvarı ayağında, geçme köstek piryol saati belinde, çetik pabucu ayağında, tespihi elinde Divanyolu’na; şaşkın tavırlı Nail Bey, güfte elde, beste dilde; Rezakîzade büyük teyzesini görmeye yollanacak.

Gazete dağıtıcılarının tümü: Ajans Furniye, Ajans dö Kostantinopl, Ajans Nasyonal, ismi var cismi yok Ajans Sabah’a giderek ‘Bayramınız mübarek olsun!’ demeye gidecek.

Mesai ehli hamallarla beygir sürücüleri: Davul zurna âlemlerini açmak amacıyla Unkapanı; çukur çeşme taraflarında toplanacak.

Gazete muhabirlerinin topu: Süslenip imtiyaz sahipleriyle idare memurlarının evlerine gidecek.

Gazetelerin imtiyaz sahipleriyle idare memurları: Yazarlar ve muhabirler işlerinin başında dursun diye matbaada bulunacak.

Şehrin çocukları: neşelenmek için Sultanmehmed, Sultanahmed, Şehzadebaşı, Yenibahçe, Cinci Meydanı semtlerinde deh deh sürecek.

Köprü memurları: beyaz prostelalarını(önlüklerini) takıp üç saatte bir nöbete çıkacak.

İdare-i Mahsusa’nın 4 ve 6 numaralı vapurları, Yalıköşkünün önünde şamandıraya bağlanıp keyfedecek.

Tramvay beygirleri: Topluca kişneyerek birer gün dinlemeleri için arabuluculuk etsin diye değnekçilerden birini müdüre gönderecek.

Hem âşık hem de şair olup ayrılık acısı çekenlerin tümü: Rekabetten şikâyet etmek ve hüznü, gamı, ayrılığı, cefayı, eziyeti ve bıkkınlığı uzaklaştırmak için birer kartvizit yaptırıp üzerlerine sitem, kinaye, âh ve feryat yerine,

Karasevdaya tutulan âşığınız

Çeşm-i alîli hasret ile pür-nem eyledim

El îd-i ekber eyledi ben mâtem eyledim( Hasta gözlerime hasret ile yaş doldurdum/ Eller bayram yaptı ben yas tuttum)

Adresiyle beytini yazdıracak.

Başta bizim kömürcü olmak üzere şehrin tüm kömürcüleri el ele tutuşarak Veliefendi Sahrası’nda mübarek bayram hürmetine kar duasına çıkacak.

Sebili boşaltan borçlular: Alacaklılara giderek borç senetlerinin yenilenmesi için görüşecek.(…)

Malumat gazetesinin seyyar muhabiri: Tabanları kaldırıp akşam ve gece dönüşlerini seyretmek için Köprü başında piyasa edecek.

Aşçı dadılar: Ramazandan kalan şurup ve reçelleri kaynatıp şişelere aktaracak.

Berberler: İlk gün saat dokuzdan sonra ellerini yanlarına uzatarak, bacaklarını gererek horul horul uyuyacak.

Yeni Cami kalıpçıları: Gelen geçenleri zora çevirip feslerini kalıplayacak.

Kel Hasan’la(Orta oyununun, tuluatın meşhur ustası) Abdürrezzak-ı udhuke –ahlâk ( Osmanlı tulûat sanatçısı): Beyoğlu’na gidip saçlarını alabros yani fırça gibi dik kestirecek.

Oruç tutmayanların cümlesi: Ellerindeki tespihi dolaba fırlatarak gelecek ramazana kadar secdeye varmayacak.

Ramazanda Şehzadebaşı’na geçen çalgıcılardan Memduh, yakın olması yüzünden Fener’de; Vasil, Gülistan Bahçesinde çalacak.

Bayrampaşa bahçıvanları: Baklalarla enginarlara don vurmasın diye kömürcülere rağmen havaların açması için baş açıp yaş dökecek.

Ben: Şehir Mektuplarına bir müddet ara vereceğim.” ( Ahmet Rasim, Şehir Mektupları S. 385- 387)

Bayramınız mübarek olsun efendim. Nicelerine sağlık esenlik selametle erişmek niyazıyla.