“İngiltere Şeyhülislâmı” sözünü ilk kez duyanlar, benim gibi şaşkınlık yaşamışlardır sanırım. Bu unvanın arkasında sıradan bir hikâye değil, dönemin ruhunu yansıtan dikkat çekici bir hikâye var.

Yeni satın aldığım ve okumaya başladığım yayınlanmamış el yazma bir seyahatnamede 1895 yılında babası ile Avrupa’ya giden kızın yolu buraya da düşüyor ve o da ilk kez tanışıyor bu şahsiyetle.

Seyahatin son kısmında Liverpool Şehrine giderek burada Abdullah Quillam tarafından misafir edilmişler. Sultan Abdülhamit’in buraya yaptığı yardımları ve bu cemaatin tarz ve tavrını yerinde müşahede etme fırsatı bulmuş.

Sanayi devriminin kalbi sayılan İngiltere’de, liman şehirleri sadece ticaretin değil, fikirlerin ve inançların da dolaşıma girdiği yerlerdi. İşte böyle bir dönemde, Liverpool’da sıra dışı bir hikâye yaşanıyor. Bu hikâyenin baş kahramanı ise bir İngiliz hukukçu: William Henry Quilliam.

Afrika seyahati sırasında İslam’ı tanıyarak Müslüman olan William Henry Quilliam ismini Abdullah Quillam olarak değiştiriyor. İngiltere’nin Liverpool şehrinde bir cami ve eğitim merkezi kuruyor. Onun bu faaliyetleri İslam dünyasında büyük ilgi görüyor. Sultan II. Abdülhamit kendisine maddi yardımlarda bulunarak gayrı resmi “Britanya Şeyhülislâmı” unvanını veriyor.

Ancak kurduğu sistem İngilizler ve bazı Müslümanlar tarafından eleştiriliyor. Kimisi onun İslam’ı yozlaştırmak için seçilmiş bir kişi olduğunu iddia ederken, kimileri de İngiltere de İslam’ın yayılmasından endişe ediyorlar.

Yazımın devamında el yazısı seyahatnameden yazarın Liverpool İslam Cemaati hakkındaki değerlendirmelerini ve müşahedelerini, ayrıca Liverpool İslam Cemaati hakkında kısa bilgi vermeye çalışacağım.