Tarihçi ve araştırmacı İbrahim Hakkı Konyalı, bundan 60 yılı aşkın bir süre önce—1 Mart 1962 tarihli Hergün gazetesinde kaleme aldığı ve daktilo yazısı özel arşivimde bulunan makalesinde, dönemin Mevlâna törenlerini sert bir dille eleştirmişti. Konyalı’ya göre her yıl Konya’da yapılan anma törenleri, "plaklaşan şeylerin tekrarlandığı" ve ilmi derinlikten uzak, yüzeysel organizasyonlardan öteye geçemiyordu. Ciddi bilim insanlarının dahi davet edilmediği bu törenleri "avamfünunluk/avamfiriblik" olarak nitelendiren Konyalı; kurumlaşmış, yetkin bir "Mevlâna Enstitüsü" kurulması gerektiğini haykırıyordu.

Bugün dönüp baktığımızda, Konyalı’nın 1962’deki enstitü çağrısının ve ilmi derinlik talebinin karşılık bulduğunu memnuniyetle görüyoruz. Artık üniversitelerimiz bünyesinde müstakil Mevlâna Araştırmaları Enstitüleri kurulmuş durumda; uluslararası çapta sempozyumlar, bilimsel yayınlar ve akademik projeler yürütülüyor.

Ancak Konyalı’nın o günkü yazısında dikkat çektiği ve ne yazık ki aradan geçen onlarca yıla rağmen hâlâ tam anlamıyla çözülemeyen çok hayati bir mesele var: Karaman (Lârende) Dergâhı’nın ve Mevlevî mirasının hak ettiği değeri görememesi.

Lârende: Anadolu Mevlevîliğinin Kök Salıp Yeşerdiği Toprak

Konyalı’nın makalesinde altını çizdiği üzere, Hz. Mevlâna ve babası Sultanü'l-Ulema Bahaeddin Veled’in Anadolu’da ilk yerleştikleri, medreselerini kurup talebe yetiştirdikleri ana merkez Karaman’dır. Belh’ten başlayan o kutlu hicretin Anadolu’daki ilk duraklarından biri olan Karaman, Karaman oğlu Musa Bey ve Ebül Feth Alâeddin Bey gibi yöneticilerden büyük itibar görmüş; Sultanü'l-Ulema ve ailesi burada tam yedi yıl ikamet etmiştir.

Daha da önemlisi, Hz. Mevlâna’nın çocukluğu ve gençlik yılları burada geçmiş; Semerkandlı Şerafeddin Lala’nın kızı Cevher Hatun ile evliliği Karaman’da gerçekleşmiş ve oğulları Sultan Veled ile Alâeddin Çelebi bu topraklarda dünyaya gelmiştir.

En büyük manevi kıymet ise şüphesiz Hz. Mevlâna’nın annesi Mü’mine Hatun’un kabrinin Karaman’daki Mader-i Mevlâna Camii’nde (Aktekke) bulunmasıdır. Mevlâna ailesinin Anadolu’daki ilk yerleşim merkezlerinden biri olan Karaman’da, Hz. Mevlâna’nın ağabeyi Muhammed Alâeddin’in de medfun olduğu kabul edilmektedir. Aktekke, bu yönüyle yalnızca bir ibadet ve ziyaret mekânı değil, Mevlâna ailesinin hatırasını günümüze taşıyan son derece kıymetli bir tarihî ve manevi mirastır.

Sayfalar Dolusu Zenginlikten Geriye Kalan Sessizlik

Konyalı, 1962’deki gözlemlerinde türbe bahçesindeki kıymetli mezar taşlarının kırılıp atıldığından, hücrelerin bakımsızlıktan harap olduğundan bahseder. Bugün fiziki fiziki yapılar restore edilmiş olsa da zihniyet ve tanıtım açısından Karaman Dergâhı hâlâ gölgede bırakılmaktadır.

Konya’daki Şeb-i Arus törenleri ve Mevlâna Müzesi her yıl yüz binlerce ziyaretçiyi ağırlarken, Hz. Mevlâna’nın annesinin, abisinin ve öz evlatlarının yattığı Karaman Mader-i Mevlâna Dergâhı ne yazık ki kültür ve inanç turizminde hak ettiği merkezi konuma oturtulamamıştır. Hz. Mevlâna’yı anlamak ve anlatmak, sadece vuslat gecesi Konya’da buluşmakla tamamlanamaz. Kökleri Karaman’da olan bir çınarın sadece yapraklarını göğe yükseltip gövdesini ve toprağını unutmak, Mevlevî tarihine yapılan en büyük eksikliktir.

Artık Karaman’ı Hak Ettiği Yere Taşıma Vakti

Bugün akademik ve uluslararası düzeyde katettiğimiz mesafeyi, Karaman Dergâhı’nın tanıtımı ve hak ettiği değeri bulması noktasında da göstermek zorundayız. Karaman; Mevlevîliğin Anadolu'daki medrese, aile ve irfan temellerinin atıldığı ana ocaktır.

İbrahim Hakkı Konyalı’nın 64 yıl önce dediği gibi: "Sultanü'l-Ulema ve Mevlâna plak halindeki birkaç nokta değil, muazzam ciltlere gebe konulardır." Bu muazzam ciltlerin en önemli bölümlerinden biri Karaman’da yazılmıştır. Artık Karaman’ın bu eşsiz mirasını ulusal ve uluslararası arenada hak ettiği vitrine çıkarma zamanı gelmiş, hatta geçmektedir. Bu konuda Kartap (Karaman Tanıtım ve Turizm Derneği) gibi kurumların son dönemdeki çalışmaları takdire şâyandır.