Eline gazeteyi alan bir anne “Hocam yazılarınızı okudum.” Ama benim çocuğumla aramızdaki problemi çözecek nitelikte değil. Dedi. “Biraz daha çocukluktan çıkan; ilk ergenliğe giren çocuklarla nasıl baş edilir. Türden yazılara yöneliniz” diyordu. Bu yazımı da böylece kaleme aldım.
Anne ve babaların en büyük şikâyetleri “Çocuğum bana karşı geliyor. Sözümü dinlemiyor. İyilikle de söylesem, söylediğimin tersini yapıyor. Diye yakınmalarına şahit oldum. Ne derdi var acaba, ne den böyle yapıyor?” Diyerekten dert yanıyorlar.
Burada ebeveynlerin; çocuk gelişim düzeylerini bilmedikleri için; bazısı kendi kendini suçlamakta bazısı da, “Bıktık bu çocuğun kaprislerinden” diye dert yanmaktadır.
Önceki “Direniş” yazımda çocuğun gelişim basamaklarını anlatırken dört yaşından itibaren çocuğun bağımlılıktan, bağlılığa geçerken o ince çizgiyi, iyi anlamak gerektiğini anlatmıştım.
Aşırı olmayan, karşı gelme- karşı olma davranışları ve olumsuz tutumları, erken çocukluk döneminin tabii bir sonucudur. Çocuk kendi duygularını, düşüncelerini, isteklerini ifade ede bilme, başkalarının isteklerine düşüncelerine karşı çıkma ve karşı çıkma yeteneğini kazanması, gelişim çağının normal süreçleridir.
Karşı geleme 2–3 yaşında başlasa da dört yaşında zirveye çıkar, tekrar yavaşlar. İlk ergenlik çağında; karşı gelme tekrar zirve yapar. Orta erginlik dönemimde (14–16) yaş arası tavan yapar. Bu karşı gelme çocukların hepsinde olmaz. Çocukların karşı gelme tutumu; ilk ergenlik döneminde yüz çocuktan yirmisine yakınında görülür. Ergenlik sonunda; çocuklar bu karşı gelme, karşı olma, söz dinlememe tutumlarından vazgeçerler. Çocukların orta ergenlik dönemi denilen dönem, kimlik kazanma dönemidir. En önemli yaş ise (14–16) yaşları arasıdır. Bu dönemde çocuğun ebeveynden önce, akran grubundan etkilenmektedir. Çocuk burada benmerkezcidir. Başkalarının bakış açısını anlamada zorlanır. 14–16 yaş döneminde, Bu dönemin önemli özelliklerinden sosyal benlik algısı gelişmekte, aileden duygusal bağımsızlığın kazanılması, kendine uygun değerler sistemi oluşturması cinsiyetine uygun sosyal rollerini geliştirmesi, dönemidir. Çocuğun karşı gelme –karşı olma; son ergenlik dönemine doğru, doğru ve olumlu davranışa kanalize olur. Burada çocuğun gösterdiği olumsuz tutum ve davranışlarını incelersek;
SEBEP- SONUÇ İLİŞKİSİ
Aile tutumları önemlidir. Aileler güç, denetim ve çocuğun bağımsızlık konularıyla aşırı ilgilidirler. Bu nasıl olur çocuğun yaptığı ufak bir sorununun üzerine ebeveyn gittikçe gider çocuğu çileden çıkarır. Çocuk unutup gideceği beklide yapmayacağı bir davranışı pekiştirir.
Bunun yanında önceki yazılarımızda anlattığımız gibi çocuğun ilk yıllarında sınır koymayıp çok aşırı hoş görü sonucu çocuk etki karşısında nasıl tepki koyması gerektiğini öğrenememiştir. Küçük yaşta yaptığı olumsuz davranışlara olumlu tepki koyup çocuk hangi etki karşısında hangiyi tepkiyi ebeveynden davranış sınırlarını öğrenememiştir. Bunun yanında ebeveynin tutarsız ve kararsız davranışları anne ve babanın aynı tepkiyi koymaması gibi durumlar.
Çocuğun Yaratılışı; Karşı olma-karşı geleme çocuğun ebeveynle sık sık tartışmaya girmesi, çocuğun yaratılış özelliğine de bağalıdır. Bazı çocuklar, kolay gücenir, kolay kızar ve içlenir, kızan çocukta; ebeveynin koyduğu kuralı o kızgınlık anında hemen yıkar geçer. Kuralları çiğneyerek ebeveynden intikam almış olur.
Çocuk çevresel etkilerin; sınıf ders akran gurubunun baskısı vb stresini aile içinde tepki olarak ortaya koyar. Kendi hatalarını başkasına yüklemektedir. Uyum bozukluğunun yanında hiperaktivite ve dikkat eksikliği olan çocuklarda; karşı gelme-karşı olma daha çok görülür.
EBEVEYNE TAVSİYE
Burada ebeveyne düşen görev çocuğa “Ne işin varsa gör” deyip işin içinden sıyrılmamalı. Çocuğa sezdirmeden gözünü onun üzerinden ayırmamalı. Çünkü bu yaşata kötü alışkanlıkların (sığara, alkol vb) bağımlılıkların ilk tohumu atılır. Yaptığı her güzel davranışı pekiştirmeli, yaptığı küçük olumsuz davranışları görmezlikten gelmeli. Onları çocuğun önüne döküp tartışmayı uzatıp, olumsuz davranışı büyütüp hele “Sen geçende şöyle yaptın” gecikmiş uyarıları, tartışma anında döküp sayması, ateşe gaz yağı dökercesine olumsuz, davranışı pekiştirmeden kaçınmalıdır. Çocuğumuzun sakin anlarını yakalayıp onunla konuşmalı.