Ülkemizde toplam belediye sayısı 2950’dir. Bu belediyelerin 900 kadarı 2000’nin altında nüfusa sahip olan belediyelerdir. Ülkemizdeki belediyelerin %60’ının nüfusu da 5000’nin altındadır. 1580 sayılı kanunda 2000 olan belediye kurulma nüfus sınırı yeni kanunda 5000 olmuştur. Aslında hizmetler için optimum (en uygun) nüfusu 5000 olduğundan bundan aşağı nüfuslu beldelerde sıkıntı olması normaldir.
Adrese dayalı nüfus sistemi ile birlikte nüfusları sanal olarak arttırmak mümkün olmadığı ve küçük belediyelerin merkezi idarenin vergi gelirleri payı dışında öz kaynakları olmadığından bu belediyeler personel maaşlarını bile karşılayamamaktadır. Bu nedenle belde belediyeleri dediğimiz kırsal yerlerde hizmetler aksamaktadır.
Küçük nüfuslu belediyelerin kapatılması için Türkiye Belediyeler Birliğinin olumlu görüşünü TBMM İçişleri Komisyonunda ben savunmuştum. Aslında küçük belediyelerin birleştirilmesi ile belediye sayılarının azaltılması sadece bizdeki bir girişim olmayıp birçok Avrupa ülkesinde de küçük belediyeler ya birleştirilmiş veya kapatılmıştır. Çünkü belediye hizmetlerinin optimizasyonu yani en uygun ölçütlerle sunulması gerekir.
Nüfusu 2000’nin altındaki belediyelerin öz kaynakları yeterli olmadığından kaynak problemini çözebilmek için belediyelerin köy tüzel kişiliğine dönüştürülmesi düşünülebilir. Ancak köy idarelerinin mali yapıları yeterince güçlü olmadığından böyle bir uygulama yerinde değildir. Bunun yanında bu belediyelerin bazı hizmetler için birlik kurmaları veya birbirlerine yakın olanların birleştirilmeleri uygun yol olabilir.
Bazı belde belediyeleri gereksiz olduğu halde fazla makine-ekipmana sahiptir veya bunların önemli bir kısmı eskidir, hatta çalışmaz haldedir. Yatırımları da çok azdır. Merkezin denkleştirme ödenekleri veya Beldes programları ile kaynak aktarılması kanaatimizce geçici tedbirlerdir. Hem mevcut halleriyle belediyelerin varlıklarını sürdürmesi hem de hizmet etmelerini beklemek gerçekten zordur. Bu nedenle nüfusları 2000’den aşağı olan belediyelerin 5393 sayılı kanunun 11. Maddesine göre kapatılması ve 5 000’den aşağı olan belediyeler için bazı yeni politikaların geliştirilmesi gerekmektedir.
(Bu konuda yeni bir çalışma: Dr. İlker Gündüz Öz, Küçük Belediyeler Sorunu, Ankara -2011, Türkiye Belediyeler Birliği Yayını)