Katılım bankaları veya eski ismiyle özel finans kurumları batı literatüründe İslam bankaları (Islamicbanking) diye bilinen kuruluşlarla ilgili kamuoyunda çeşitli eleştiriler veya değerlendirmeler yapılmaktadır. Esası faizin haram olması inancına dayanan ve faizsiz işlem yapma amacıyla ortaya çıkan bu finans kuruluşlarının murabaha yapması bu çerçevede daha çok peşin alım taksitle karlı satış finansal kiralama yaptıkları bilinmektedir. Ayrıca vadesinde ödenmeyen borçların nasıl tahsil edileceği yani borcun gecikmesi sonucunda borçludan enflasyon farkının veya mahrum kalınan karın tahsil edilip edilmeyeceği yine kredi kart sisteminin faizsiz bir kurumda nasıl değerlendirileceği konusunda çeşitli görüşlerin ortaya atılmaktadır. Tabii ki bunların hepsindeki temel çıkış noktası faize bulaşmama düşüncesidir.
Katılım bankalarının mevduat sahiplerine verdikleri kar oranlarının, faiz oranlarına yakın olması; buralardan mal alanların ödedikleri vade farklarının da faiz oranlarına yakın olmasından dolayı bazı kimseler bunları da kredi veren faizli sisteme göre çalışan bankalara benzetmektedirler. Ancak karar verirken, fıkhi prensiplere göre değerlendirmek gerekir. Bir de değerlendirmenin iktisadi yönü vardır. Ancak bu yapılırken karlılık ilkeleri, taraflara ve genele sağladığı avantajlar göz önünde bulundurulur.
Bu düşüncelerden hareketle konu İslam hukuku (fıkhı) çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. Yukarıdaki problemlerle ilgili Arapça ve İngilizce kaynaklar olduğu gibi ülkemizde sayıları pek de fazla olmayan birkaç çalışmadan biri İshak Emin Aktepe’nin “İslam Hukuku Çerçevesinde Finansman ve Bankacılık” adlı çalışmasıdır. (İstanbul 2010) Yazarın ilahiyat tahsilinden sonra bir katılım bankasında danışmanlık yapmaktadır. Dolayısıyla konunun hem teorik hem de pratik yönüyle ilgilidir.
[email protected])
Ayrıca Türkiye Katılım Bankaları Birliğinin www.tkbb.org.tr) Prof. Dr. Sabahattin Zaim anısına düzenlediği yarışma “Finansal Yenilik ve Açılımları ile Katılım Bankacılığı” olarak yayınlanmıştır. (İstanbul 2009)