Batıya Göre 1. Demokrasi Dalgası

Demokrasi; Demokrasinin tanımı eski Yunan’a kadar uzanır. Yirminci yüzyıl tanımlarına göre; Yönetim şekli olarak demokrasi, yönetimin otoritesinin kaynaklarına, yönetimin hizmet ettiği amaçlara ve yönetimin kuruluşundaki usullere göre sınıflandırır. Bu geleneksel tanıma karşı çıkan (Schumpeter) ona göre demokratik yöntem siyasal kararlara varılması için öyle bir kurumsal düzenlemedir ki, burada bireyler karar verme iktidarını, halkın oyları için yarışmacı bir mücadele yoluyla elde ederler.
Daha sonra Robert Dahl iki boyutlu demokrasi tanımını getirir. Muhalefet ve katılım siyasal tartışma, seçim kampanyası, söz yayın toplanma, örgütlenme, kamusal ve siyasal hürriyetler. Uluslar arası gözlemcilerin seçimleri gözlemesi gibi yeni özellikleri tanıma eklemiştir.
Batılı demokratlaşma 17. yüzyılın ilk yarısında gerçekleşmiştir. İngiltere devrimi. 14 Ocak 1638 Hartford ve komşu kasabaların vatandaşları tarafından kabul edilen ‘Connecticut Temel düzeni’ Modern Demokrasisinin ilk yazılı anayasasıydı. Genelde ise püriten ayaklanmaları ne Amerika ne İngiltere’de demokratik kurumlar mirası bıraktı. 1660 yılından sonra iki ülkede de kapalı rejim yaşandı.
Birinci uzun demokratlaşma dalgası 1828–1926 yılları arasında yaşandı. Birinci demokratlaşma dalgasının kökleri Amerika ve Fransız devrimleridir. A.D.N.’nin 1. demokratlaşma dalgası 1868 başkanlık seçiminde beyazların yüzde ellisinin oy kullanmasıyla başlar. Gizli oylama gelir. Başbakanların parlamentolara sorumluluğunu getirirler. İngiltere, Fransa, İsviçre, İtalya ve bazı küçük Avrupa ülkeleri yüzyılın sonunda, demokrasiye geçerler.
1930’ların sonunda birinci dalga fiilen sona erer.
Birinci ters dalga 1920- 1930’larda siyasi eğilim demokrasiden uzaklaşarak. Geleneksel otoriter rejimlere döner. Birinci ters dalga 1922 yılında başlar. Mussolini’nin Roma yürüyüşü zayıf olan İtalyan demokrasisini sona erdirir. Kısa zamanda Letonya, Polonya, Estenyo, Litvanya’da kurulmuş olan demokrasiler askeri rejimlerce yıkılır. Bulgaristan ve Yugoslavya gibi hiç demokrasiyi tanımayanlar daha katı diktatör olurlar.
1933 yılında Hitlerin yönetimi zapt etmesiyle Alman demokrasisi sona erer. Ertesi yıl Avusturya’da 1938 yılında Çekoslovak demokrasi sona erer.1936 Yunan demokrasisi sona erer. Portekiz 1926 yılında Salazar darbeyle iş başına gelir. 1930 yılında Brezilya ve Arjantin’de askerler yönetimi ele alır. 1936 yılı iç savaşı İspanyol demokrasisinin ölümüne yol açar. Japonya’da 1920 yılında kurulan demokrasi, 1930 yılında askeri yönetim alır ve Japon demokraside sona erer..
İKİNCİ DEMOKRASİ DALGASI
İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra başlayarak ikinci, kısa bir demokratlaşma dalgası gerçekleşir.
Müttefiklerin işgali, batı Almanya, İtalya, Avusturya, Japonya ve Kore’de demokratik kurumların kurulması, teşvik edilirken Sovyet baskısı Çekoslovakya ve Macaristan’da cılız demokrasiyi bastırır. 1940 sonrası ve 1950’lerin başlarında Yunanistan ve Türkiye demokrasiye yönelir. Latin Amerika savaş sırasında Uruguay demokrasiye yönelir. 1940’ların sonunda Brezilya ve Kosta Rika demokrasiye geçer. 1945 yıllarından sonra Arjantin, Peru Kolombiya, Venezüela seçimle demokrasiye geçerler. Ancak bu dört ülkede demokrasi kısa sürer. Ülkelerin yönetimine 1950 yıllarında diktatörler yeniden işbaşına gelir.
Batının sömürge yönetiminin sonunda yeni devletler ortaya çıkar. Bunların hepsinin başına diktatörler gelir. Pakistan’da 1958 yılına kadar demokrasi resmen ortadan kaldırılır.
Malezya 1957 kurulur kısa geçiş döneminden sonra 1969–1971 ve olağan üstü halden sonra demokrasiye geçer. Hindistan, Sri Lanka, Filipinlerin, İsrail’in demokratik kurumları on yıl kadar bir süre devem eder.
Afrika’nın en büyük devleti demokrasiyle hayata başlar sömürgeden 1960 yılında kurtulur.
1960 yılında ters dalga fırtına gibi esmeye başlar. İkinci demokratlaşma dalgası tükenir. Rejim değişiklikleri otoriter görünüm alır. En dramatik olanı Latin Amerika’dadır. 1962 Peru’da ordu yönetime el koyar. Yönetimin başına bir yıl sonra siviller getirilir fakat 1968 yılında askeri darbeyle gider. Askeri darbeler Brezilya, Bolivya’da sivil yönetimleri devirir. Arjantin 1966’da Ekvator 1972’de bunu izler.
Asya’da ordu 1958’de Pakistan’da bir sıkıyönetim ilan eder. Sıkıyönetim rejimi kurar. 1950 de Kore’de demokratik rejim bozulmaya başlar. 1961’de darbe olur yarı otoriter rejim uygulanır. Endonezya’yı Sukarnoya güdümlü demokrasi ile yönetir 1965 yılında ordu yönetime el koyar. 1972 Yılında Ferdinand Marcos Filipinler’de sıkıyönetim rejimi kurar. 1975 yılında Hindistan’da İndira Gandi demokratik uygulamaları askıya alır olağan üstü hal ilan eder.
Akdeniz bölgesinde 1965 Yunanistan’da bir kral darbesi ve 1967 askeri darbe. Türkiye’de 1960 yılında ordu yönetime el koyar. 1971 yılında yarım darbe daha sonra 1980 darbesi.
1960’larda Afrika dışındaki İngiliz sömürülerinden bağımsızlıklarını kazanan 1962 Jamaika Tirinidad, Tobağo 1964 Malta, 1965 Barbados, Mauritus vardı.
Afrika’da 1960 yılında bağımsızlığını kazanan Nijerya 1966 askeri darbeye maruz kaldı. 1975 yılına kadar 33 ülkede askeri darbe olmuştur.
Üçüncü demokratlaşma dalgası Portekiz diktatörlüğünün yıkılışıyla başlar Portekiz diktatörlüğünün yıkılışıyla beraber on beş yirmi yıl içinde Avrupa Asya Afrika’da otuz ülkede demokrasi hareketleri başlar ve bugün hala devam etmektedir. 1989 yılında Çin’de dahi küresel dalgalanmalar başlar meydanlarda tanklar ve direnişler. Çin öğrencileri tanklarla ezer Reagan’ öğrencileri ezersiniz ama benim ümitleri tankla ezemezsiniz’ der televizyonda Çin deki olayları izlerken.
Portekiz darbesinden sonra Yunanistan’ı 1967’den beri yöneten askeri rejim üç aya sonra çöker. 20 Kasım 1975’de Tekrar Karamanlis’i oyla başa halk getirdi. Tekrar monarşiyi getirmiş olur. Eanes’ in Portekiz de, Marksist- Leninistleri seçimle yenilgiye uğratmasından bir hafta sonra,25 Kasım 1975 İspanyada General Fransisco Franko ölür. 36 yıllık yönetimi sona erer. İspanya demokrasiye geçer 1979 yılında parlamento seçimleri yapılır. 1970 yıllarının sonunda demokrasi dalgası Latin Amerika’ya geçer.