Bu gece ile ilgili hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: “Şaban’ın on beşinci gecesi olunca, gecesini ibadetle, gündüzünü de oruçla geçirin. O gece Allahü teâlâ buyurur ki: ‘Affedilmek isteyen yok mu, günahlarını affedeyim? Rızık isteyen yok mu, Rızık vereyim? Derde müptelâ olan yok mu, sıhhat, afiyet vereyim? Ne isteyen varsa, istesin vereyim?’ (İbn Mâce, “İkame” 191) Bu hâl, imsak vaktine kadar devam eder. Bu gece göklerin kapıları açılır, melekler mü’minlere müjde verir, ibadete teşvik ederler. Bu gece, Salih akraba ile ilgisini kesen, büyüklenen ve ana babasına âsi olanlar affa uğramaz. Bu yıl içinde doğacak her çocuk, bu gece deftere geçirilir. Bu yıl içinde öleceklerin isimleri, bu gece özel deftere yazılır. Bu gece herkesin rızkı tertip olunur. Bu gece herkesin amelleri (işleri) Allahü teâlâya arz olunur.”
Müslümanların günahlarından temizlenmesi ümidiyle bu geceye “Berat” gecesi denildi. Bu gecenin diğer gecelerden daha fazla ibadet ile geçirilmesinin sebebi şu hadîs-i şerîfle izah edilir: “Şaban’ın 15. gecesi oldu mu, onu ibadet ve tatla geçirin. Zira Allahü teâlâ o gecenin güneşin batmasıyla dünya semasına lütûfla tecelli edip, “Kelp” kabilesinin koyun sürüsündeki kıllardan daha çok kimselerin günahlarını mağfiret eder” (Tirmizî, “Savm”, 39; İbn Mâce, “İkame”, 191)
Kıblenin Mescid-i Aksâ’dan Mekke’deki Kâbe istikametine çevrilmesinin de hicretin ikinci yılında, Berat Gecesi’nde vuku bulduğunu kabul eden âlimlerin olması, bu geceye ayrı bir önem kazandırır. Kur’an-ı Kerim’de “Apaçık olan Kitab’a and olsun ki, biz O’nu (Kur’an’ı) mübarek bir gecede indirdik” (ed-Duhân 2-3) buyruluyor. Bu âyette geçen “Mübarek gece” den maksadın Kadir gecesi veya Berat gecesi olduğu hakkında müfessirler ihtilâf etmişlerdir. Bir kısmı “Kadir gecesi” olarak, bir kısmı da “Berat gecesi” şeklinde tefsir etmiş ve bu gecede Kur’an-ı Kerim’in tamamının “Levh-î mahfûz” (Allah’ın takdirinin, olmuş ve olacak şeylerin yazılı olduğu levha) dan dünya semasına indiği, Kadir Gecesi’nde de âyetlerin peyderpey yeryüzüne, Hz. Muhammed’e inmeye başladığı şeklinde yorumlanmış. (Elmalılı M. Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’an Dili-VII, 67-69)
İslâm büyükleri, Berat Gecesi’nin büyük bir nîmet ve fırsat olarak bilinmesi gerektiğini ifade ederek, “Çünkü, bu gece zamanı kesin olarak bilinen bir gecedir” görüşünde birleşiyorlar. Âlimlere göre, Berat gecesi beraberinde akıl almayacak fırsatların bizi beklediğini, mahşer günü pişman olmamak için vaktimizi televizyon karşısında değil, seccadenin üzerinde geçirmemizi tavsiye ediyor. Bu gece özellikle uygulanması gereken bir ibadet şekli olmadığı kaydedilerek, günahlarımızın affı için çokca dua etmek , İslâm âleminin felâha ermesini için niyazda bulunmak, helâl ve bol rızık istemek, hayırlı akibet ve ölüm dilemek konusunda ittifak ediliyor. Bu gecenin cehennem ateşinden kurtulup, samimi bir şekilde beratımızı istemek için dua etme yolunda büyük bir fırsat olduğu kaydedilerek, “Cenab-ı Allah’dan bereket, mağfiret, aklıselim, kalb-i selim ve beden sıhhati istemeliyiz. Berat gibi rahmet kapısı açık mübarek geceler, Allah’a yönelip ibadetle meşgûl olunan, hayır ve hasenat yapılan, günahların bağışlanması talep edilen bereketli ve feyizli zamanlardır” deniliyor.
Bu geceyi, Yüce Yaradan’ın bağışlaması ve rahmetinin bol olduğunun idrâki içerisinde geçirebilmek için dünyevî işlerden hiç olmazsa bir gece için sıyrılmamız gerektiğini belirtmek gerekmez. Bunun için böyle geceleri fırsat bilerek, çok tövbe etmeli, salâvat getirmeli, namaz kılmalı, Kur’an-ı Kerim okumalı, Berat gecesinin feyiz ve bereketinden azamî şekilde istifade etmeye çalışmalıyız. Tabii bu arada, ana-babası hayatta olanların onların hayır dualarını almalı, hısım akraba ve komşularımızın bu mübarek gecesini tebrik etmeliyiz. İnsanî ilişkileri güçlendirmeli, dargınlıkları ortadan kaldırmalı, helâl kazancı amaç edinmeliyiz. Çünkü; gelecek yıl Berat gecesine ulaşabileceğimizin garantisi yok. Bu sebeple mübarek gün ve gecelerin kıymetini bilerek, kendimizi Ramazana hazırlamak için böyle fırsatları boşa harcamamalıyız. Bu vesile ile din kardeşlerimin Berat gecesini tebrik ediyorum.