ABD'de uçuşların durma nedeni belli oldu! Türkiye'de böyle bir aksama yaşanır mı?

ABD'de 20 binden fazla uçuşu etkileyen ve hava trafiğini yaklaşık 5 saat durduran büyük çaplı arızanın arkasından tek bir cihaz çıkmış olabilir.

Yetkililer arızanın kaynağını araştırırken milyarlarca dolarlık havacılık sisteminde eski bilgisayarların, 25 yıllık yönlendiricilerin ve disketlerin kullanılmaya devam ettiği ortaya çıktı.

ABD'de hava trafik kontrol sisteminde yaşanan ve yaklaşık 5 saat süren büyük çaplı arızanın, tek bir yönlendirici cihazdan (router) kaynaklanmış olabileceği ortaya çıktı.

Cuma gününden bu yana 20 binden fazla uçuşu etkileyen kesinti, ülkenin eskiyen havacılık altyapısını ve modernizasyon çalışmalarındaki sorunları yeniden gündeme taşıdı.

Reuters'ın hükümet yetkililerine dayandırdığı haberine göre, ABD Federal Havacılık İdaresinin (FAA) iletişim sistemindeki arızanın, savunma ve teknoloji şirketi L3Harris tarafından kurulan bir yönlendiriciden kaynaklanmış olabileceği değerlendiriliyor.

Ülke genelinde uçuşların durdurulmasına yol açan arızanın kesin nedeni henüz belirlenemezken yetkililer, eskiyen iletişim altyapısının yenilenmemesi halinde benzer sorunların tekrarlanabileceği uyarısında bulundu.

UÇAKLAR HAVALANAMADI

Cuma günü başlayan teknik sorun, FAA'nın ülke genelindeki 22 hava trafik kontrol merkezinden 17'sinde iletişim sistemlerinin aşırı yüklenmesine neden oldu.

Arızanın kaynağının belirlenememesi üzerine FAA, ülke genelinde uçuşların geçici olarak durdurulması kararı aldı.

Yaklaşık 5 saat süren kesinti, hafta sonu seyahat yoğunluğunun başladığı döneme denk gelirken 20 binden fazla uçuşta aksamalara yol açtı.

FAA, iletişim sistemlerinin tamamen devre dışı kalmadığını ancak merkezlerdeki veri akışında istikrarsızlık yaşandığını açıkladı.

YETKİLİ İSİMDEN AÇIKLAMA

ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, arızanın L3Harris tarafından yürütülen rutin bakım çalışmaları sırasında ortaya çıktığını belirtti.

Duffy'nin açıklamasına göre şirket, en az bir uzak tesiste eski bakır kabloları fiber optik hatlarla değiştirmek için çalışma yürütüyordu.

Reuters'a konuşan yetkililer, Arkansas ve Teksas eyaletlerinde kurulan yönlendiricilerde sorun yaşanmış olabileceğini bildirdi.

Duffy, yeni yönlendiricilerin her 4 ila 5 saniyede bir diğer cihazlara 1000'den fazla bağlantı isteği gönderdiğini, bunun da sistemde aşırı yüklenmeye neden olduğunu söyledi.

Bu durum, FAA tesislerinde uçaklarla kurulan iletişimi ve radar verilerinin aktarımını olumsuz etkiledi.

Duffy, arızanın kurulum hatasından mı, kullanıcı hatasından mı yoksa kusurlu bir cihazdan mı kaynaklandığının henüz belirlenemediğini ifade etti.

25 YILLIK TEKNOLOJİ

ABD'nin hava trafik kontrol altyapısındaki eskiyen teknolojiler, yaşanan kesintinin ardından yeniden tartışma konusu oldu.

Ulaştırma Bakanı Duffy, değiştirilmeye çalışılan yönlendiricilerin yaklaşık 25 yıllık olduğunu ve aslında 2006 yılında yenilenmelerinin planlandığını açıkladı.

FAA'nın eski bakır kablo sisteminin bakımına her yıl yaklaşık 1 milyar ABD Doları harcadığı belirtildi.

Duffy, ABD'deki kurumların büyük bölümünün analog sistemlerden dijital teknolojilere, bakır kablolardan fiber optik altyapıya geçtiğine işaret ederek hava trafik kontrol sisteminin de modernize edilmesi gerektiğini vurguladı.

L3Harris ise yaptığı açıklamada, 13 Kasım'da ülke genelinde uçuşların durdurulmasına neden olan olayı ciddiyetle ele aldıklarını ve FAA'nın yürüttüğü soruşturmaya destek verdiklerini bildirdi.

Şirket, bakır kablolardan fiber optik sisteme geçiş çalışmalarının yüzde 70'inden fazlasını tamamladığını duyurdu.

TÜRKİYE AYNI YA DA BENZER SORUN YAŞAR MI?

Peki Türkiye'de durum ne?

Türkiye'nin bu alandaki altyapısı ABD'den farklı.

ABD Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) aksine Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ), 2010'lu yıllardan itibaren radar, iletişim ve ağ sistemlerini kapsamlı şekilde yenilendi. Veri iletimi eski bakır hatlar yerine yüksek kapasiteli fiber optik kablolar ve yedekli dijital ağlar üzerinden sağlanıyor.

DHMİ ve TÜBİTAK iş birliği ile geliştirilen Elektronik Uçuş Stripi ve Dijital Kalkış Müsaadesi (EFS/DCL) gibi modern yazılımlar Türkiye genelindeki onlarca havalimanında aktif olarak kullanılıyor. Ayrıca sistemler Avrupa hava trafik ağı (EUROCONTROL) standartlarıyla uyumlu ve güncel tutuluyor.

ABD hava sahası dünyanın en yoğun ve karmaşık hava trafik ağına sahip olduğu için eski donanımlar üzerindeki veri baskısı çok daha yüksek. Türkiye hava sahası ise hem daha genç bir teknolojik altyapıya sahip hem de bu ölçekte bir donanım darboğazı bulunmuyor.