Türk çiftçisi yüzde 95 dışa bağımlı! O alanda sorun büyük

Türkiye’de toprakların yapısal sorunu organik madde eksikliği değil, toprağı adeta aç bırakıp bitkisel üretimde ihtiyaç duyulan besin elementlerinin dışarıdan takviye edilmesini kaçınılmaz kılmak olduğunu vurgulayan Ziraat Yüksek Mühendisi Celil Çalış, “Bitkilerini iyi besleyen ülkeler hayvan ve insanlarını da iyi beslemektedir ilkesi, gıda güvenliğinin temel kolonunu oluşturur. Ancak bu hayati girdinin temininde yaşanan dışsal ve içsel riskler, sürdürülebilir üretimi tehdit etmektedir” diye konuştu.

‘KÜRESEL ÇATIŞMALAR ÜRETİMİ ÇIKMAZA SOKUYOR’

Çalış, “Bu risklerin analizi, 2026 projeksiyonunda bir erken uyarı niteliği taşımaktadır. Küresel lojistik hatlarındaki istikrarsızlıklar, gübre arz güvenliğini doğrudan tehdit eden bir risk unsuru haline gelmiştir. Özellikle Hürmüz Boğazı krizi ve İran, ABD-İsrail savaşı lojistik maliyetlerin ötesinde ciddi bir tedarik şoku yaratmaktadır. Stratejik bir risk analizi yapıldığında, piyasada ciddi bir anomali gözlemlenmektedir: Döviz kurlarının stabil seyrettiği dönemlerde dahi gübre fiyatlarında yaşanan yüzde 30, savaş etkisi ile yüzde 70-90 oranındaki artışlar, maliyet artışı ile açıklanamaz. Bu durum, küresel krizlerin yerel piyasada bir spekülasyon kalkanı olarak kullanıldığını ve piyasa dinamiğinin rasyonel zeminden koptuğunu kanıtlamaktadır. Bu fiyat baskısı, Türkiye’nin hammadde noktasındaki kronik bağımlılığı ile birleşerek üretimde çıkmaz sokak yaratmaktadır” ifadelerini kullandı.

GÜBREDE DIŞA BAĞIMLILIK ALARMI

Türkiye’nin gübre sektöründeki en büyük yapısal riskinin üretimde kullanılan temel hammaddelerdeki aşırı dışa bağımlılık olduğuna dikkat çeken Celil Çalış, şunları söyledi: “Mevcut veriler ışığında, tüketilen gübrelerin yaklaşık üçte biri bitmiş ürün olarak ithal edilirken, yerli üretimde kullanılan hammaddelerin yüzde 95’i dış kaynaklara göbekten bağlıdır. Azotlu gübrelerin ana girdisi doğalgazdır. Türkiye’nin yerli doğalgaz üretimi, toplam tüketimin yalnızca yüzde 1 seviyesindedir. Bu durum, azotlu gübreyi doğrudan küresel enerji krizlerine açık hale getirmektedir. Tüketim projeksiyonları alarm vermektedir. 2024 yılında 7 milyon ton olan gübre tüketimi, 2025 yılında 6,5 milyon tona gerilemiştir. 2026 yılı için ise fiyat baskısı ve temin sıkıntıları nedeniyle kullanımda çok daha sert bir düşüş öngörülmektedir. KDV’nin sıfırlanması gibi finansal dokunuşlar, hammadde maliyetlerindeki bu yapısal devasa artış karşısında etkisiz kalmaktadır. İklim belirsizliğine karşı saha gerçeklerini görmezden gelemeyiz. Üreticiye çağrımız nettir: “Ceketini sat, TARSİM sigortanı yaptır.” Bu sistem, desteklemelerden kesilmek suretiyle zorunlu hale getirilmelidir.”