Konya'da eskiler bu hastalık isimlerini iyi bilir! Halk hekimlerinde çare aranmış

Yazar Murat Yaylacı, Konya'da eski zamanlardaki tedavi yöntemlerini yazdı. Çok ağır durumda olan hastalar şehir merkezindeki hekimlere götürülse de kısıtlı imkanlar dahilinde tedavileri genellikle yetersiz olmuştur. Osmanlı kayıtlarında örneğin; 1719 yılında, Sahra Nahiyesi İsmil Köyü’nde oturan Şerife Nesli, 14 yaşındaki oğlu Ahmet’in mesanesinde taş olduğu ve çok acı çektiği için taşı çıkarması konusunda İvaz adlı gayrimüslime başvurmuştur. Oğlunun tedavisi için İvaz’a 10 kuruş ücret verdiğini söyleyen Şerife Nesli, bu tedavi sırasında oğlunun başına gelebilecek ölüm, sakat kalma gibi durumlardan İvaz’ın sorumlu olmayacağını beyan etmiştir.

Bir diğer örnekte ise 1875 doğumlu Toygacıoğullarından Kasım oğlu Mustafa Karadağ’dan at arabası ile İsmil’e taş getirirken arabası devrilmiş, bir ayağı taşın altında kalarak ezilmiştir.2 Hastanede ayağı kesilerek tek ayaklı kalmıştır. O dönem İsmil civarında yaşayan ecnebi bir doktor tarafından kesilen bacağın yerine tahtadan protez bacak yapılmıştır. Bu yüzden kendisine ‘Ağaç Ayak’ denilmiştir. Mustafa Efendi, yapılan bu tahta protez ayak karşılığında ecnebi doktora bir miktar tarla vermiştir.3 Fakat milli mücadele döneminde bu doktor tarlayı geri iade ederek İsmil’den gitmiştir. Yakın tarihte ise İsmil’de bazı halk hekimleri hünerleri ile meşhur olmuşlardır.

İSMİL’DEKİ BAZI HALK HEKİMLERİ

1- Basri Emmi: (1891-1964) 1891 yılında İsmil’de dünyaya gelmiştir. Baba adı Mehmet, anne adı Fatma’dır. Cihan Harbi döneminde Yemen Cephesi’nde bulunmuştur. Uzun yıllar askerlik yapmıştır. Kırık, çıkık konusunda uzmanlaşmış, ocak olmuştur. İsmil ve çevre köylerden çok sayıda kırık- çıkık hastası kendisine tedavi için gelmiş şifa bulmuşlardır. Bu alanda öyle uzmanlaşmıştır ki elinden şifa bulmayan hasta yok denecek kadar azdır. Ayrıca nüktedan bir kişiliğe sahiptir. Kendisinden sonra oğlu Davut’a el vermiş, kırık çıkık tedavisini oğlu devam ettirmiştir. 1964 yılında İsmil’de vefat etmiştir.

2-Doktur (Mehmet Bakıcı): (1909-1973) 1909 yılında İsmil’de dünyaya gelmiştir. Baba adı Mustafa, anne adı Zübeyde’dir. Babası Bozkır Yazdamı’ndan İsmil’e gelip yerleşmiştir. Amcası da Ankara Ayaş’a yerleşmiştir. Mehmet Bakıcı, yaşadığı dönemde, hayvan hastalıklarından çok iyi anladığı için kendisine halk tarafından ‘Doktur’ lakabı verilmiştir. Hayvan sağlığı konusunda çok mahirdir, bu alanda ünlenmiştir. Avcılığa meraklı olduğu için özellikle atla ve tazılarla avcılık yapmıştır. Soyadı kanunu çıktığında, soyadı için gelen memurlara lakabı olan ‘Doktor’ soyadını almak istediğini söylese de memurlar tarafından uygun görülmemiş fakat hasta hayvanlara baktığı için, kendisine ‘Bakıcı’ soyadı verilmiştir. Mehmet Bakıcı, 1973 yılında İsmil’de vefat etmiştir. Kabri İsmil mezarlığındadır.

3-Basri’nin Davut (Davut Doğru): (1922-1987) 1922 yılında İsmil’de dünyaya gelmiştir. Baba adı Hasan Basri, anne adı Fatma’dır. Babası İsmil’in ünlü kırık çıkık tedavi ustasıdır. Babasından bu tedavi şekillerini öğrenip, kendisinden sonra bu alanda İsmil halkına uzun yıllar hizmet etmiştir. 4 Kırık çıkık ustalığı konusunda bölgede ün kazanmıştır. 1987 yılında vefat etmiştir.

4-Sıhhiyeli Ali Rıza: (1924-1975) 1924 yılında Konya’nın İsmil köyünde dünyaya gelmiştir. Babası Kör Niyaz Hoca lakaplı Niyazi Arslantaş’ tır. 1936 yılında İsmil İlkokulu’ndan mezun olmuştur. 1943 yılında vatani görevini yapmak için İstanbul’a askere gitmiştir. Askerde sıhhi eğitim görmüş ve sıhhiye çavuşu olmuştur. Sıhhi tedrisat gördüğüne dair belge almıştır. Dört yıllık askerlik görevinden sonra 1947 yılında terhis olmuştur. Döndüğünde İsmil köyünde herhangi bir hekim olmadığından, köy halkına sıhhiye olarak sağlık alanında hizmet etmiştir. 1952 yılında Konya Devlet Hastanesi’nde sağlık hizmetleri alanında işe başlamıştır. Toprak dağıtımı nedeniyle 1955 yılında tekrardan İsmil’e dönmüştür. İsmil’de herhangi bir sağlık teşkilatının ve hizmetlisinin olmadığı dönemde köy halkına hizmet vermiştir. İğne, pansuman gibi rutin işleri yapmış ve hatta el ve dinleme yöntemiyle hastalıklara çok iyi teşhisler koymuştur. Tedaviler için Konya merkezden malzeme ve ilaç getirtir, tedavi edemeyeceklerini şehir merkezinde hekimlere gönderirdi. Hatta çoğu zaman hastaneye veya doktora kadar hastalara refakat ettiği de olmuştur. Teşhis yeteneği çok yüksektir. Aylarca hastanede yatmış olan ve yanlış tedavi edilen hastalara bile sonradan doğru teşhis koyarak yeniden başka bir doktora yönlendirip şifa bulmasına sebep olduğu hastalar dahi olmuştur. Gece gündüz, yaz kış demeden her zaman halkın hizmetine koşmuş, eldeki imkânlarla hastalara müdahale etmiştir. Acil hastaları ise köydeki imkânlar dâhilinde vasıtalara bindirerek merkeze göndermiştir. 1975 yılında vefat etmiştir.

5- İnneci Ahmet (Ahmet Pamukçu): (1924-1975) 1936 yılında İsmil’de doğmuştur. Baba adı Ali anne adı Aliye (Şerife)'dir. İlkokulu İsmil’de okumuştur. Askerliği 1956 yılında ilk olarak İzmir’de, ardından Kars Sarıkamış’ta iki yıl süre ile sıhhiye olarak yapmıştır.5 Askerde sıhhiye eğitimi almıştır. İsmil’de o dönemlerde herhangi bir hekim olmadığı için Sıhhiye Ali Rıza ile beraber İsmil halkına sağlık alanında, iğne, pansuman ve hastane yönlendirmesi gibi hizmette bulunmuştur. 2020 yılında Konya’da ikamet ederken vefat etmiştir.

İSMİL’DEKİ BAZI HASTALIKLAR

-Baş Ağrısı Çentmek
Baş ağrısı günümüzde her insanda meydana gelen sağlıksal bir sorundur. Kimi zaman günlük yaşantımızdaki stresten, yorgunluktan, kimi zamansa vücuttaki problemler nedeniyle baş ağrısıyla karşı karşıya geliriz.
-Bulgur Püskürmesi
Halk arasındaki ismiyle bulgur püskürmesi, kandaki mikropların ve bozuklukların etkisiyle ciltte meydana gelen küçük kızarıklıklardır.
-Kengi Çiğnetmek
Kengi, bazen kulunç, bazen de eklemlerde ve kaslarda meydana gelen kireçlenmeye verilen isimdir. Kengi olan insan hareket etmekte zorlanır. Kenginin geçmesi için kengi tutan çiğneyen işin ehli kişiler vardır. Bu kişilere ‘ocak’ derler.
-Şeytan Gem Vurması
Şeytan gem vurması, hastalıktan ziyade kısa süreli bir rahatsızlıktır. İki dudağın birleştiği kısımlardaki kesilmelere çatlamalara verilen isimdir.
-Tığtaptan Su İçirme
Tığtap, üzerinde çeşitli duaların yazdığı metal bir tastır. Genellikle hacca gidenler oradan getirir ve kutsal topraklardan geldiği için önemli sayılır. İsmil’de ‘tığtaptan su içirme’ inanışı halen devam etmektedir.
-Sırtı Ağrıyana Şişe Çekmek
Sırt ağrısı hemen hemen herkesin hayatı boyunca çeşitli sebeplerle karşılaştığı rahatsızlıklardan bir tanesidir. Sırtı ağrıyana şişe çekilir.
-Gabarcık
Kabarcık, halk dilinde ‘gabarcık’; ayakta oluşan küçük içi su dolu şişliklerdir. Çeşitli tedavi şekilleri vardır.
-Göbek Düşmesi
Günümüzde de yaygın olan bu rahatsızlık, genellikle ağır bir şey kaldırıldığında göbekte meydana gelen ağrılı bir kayma durumudur.
-Çıkık Koyma
Çıkık, herhangi bir sebeple kolda, bacakta ya da eklemlerde meydana gelen kemiklerin yerinden oynamasıdır tehlikelidir.
-Kırık Tedavisi
Kemik kırılması ağrılı ve acı veren bir rahatsızlıktır.
-Sarılık Kesme
Sarılık; kandaki mevcut bazı değerlerin artması üzerine deri, göz ve mukozaların sarı renk alması hastalığıdır.
-Köstü Hastalığı
İsmil’de köstebeğe köstü-köskü derler. Köstü denilen bu hastalıksa genellikle boğazda ve vücudun herhangi bir yerinde meydana gelen büyükçe şişliklerdir.
-Akdutma
Akdutma hastalığı karın ağrısıyla beraber idrar yollarında meydana gelen bir rahatsızlıktır. -Tatarca
Şiddetli karın ağrısı şikâyeti hastalığıdır. Eski zamanlarda Tatarca hastalığının tedavisi yoktur. Tatarcaya yakalanan hastalar kurtarılamazdı.
-Karabey
Karabey hastalığı hakkında elimizde net bir bilgi bulunmamakla beraber, şiddetli karın ağrısı olduğu söylentisi ağır basmaktadır. Tedavisi ise yoktur.
-İt Dirseği
Halk arasında itdirseği olarak bilinen gözdeki yağ bezlerinin iltihaplanması sonucu meydana gelen sivilce gibi şişliklere modern tıpta arpacık denilmektedir.
-Menengiş
Halk arasında şiddetli baş ağrısıyla yüksek ateş ve bulantı şeklinde başlayan hastalığa verilen addır.
-Termiye
Genellikle elde, kolda, bacaklarda ve yüzde çıkan pürtüklü bir mantar hastalığı türüdür.