Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsünde yürütülen çalışmalarla Anadolu'nun yerel buğday çeşitleri gen bankasında koruma altına alınırken, bilimsel araştırmalar ve tescil çalışmalarıyla bu mirasın gelecek nesillere aktarılması hedefleniyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğüne bağlı Konya'daki Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından 2009-2014 yılları arasında gerçekleştirilen "Türkiye Yerel Buğday Çeşitlerinin Envanterinin Çıkarılması" proje çalışmasıyla, 65 ilden toplanan 161 farklı yerel isimli buğday Türkiye Tohum Gen Bankasında koruma altına alındı.
Çalışma, yıllar geçmesine rağmen yerel buğday çeşitlerinin korunmasına ve yaygınlaştırılmasına katkı sağlamayı sürdürüyor.
Proje kapsamında 161 ilçe ve 506 köyde toplanan yerel buğdaylar, bilimsel araştırmalarda ve kuraklığa toleranslı yeni çeşitlerin geliştirilmesinde kullanılıyor. Buğday çeşitleri gen bankasında koruma altına alınırken, hem üniversitelerdeki araştırmalarda kullanılıyor hem de tarla günleriyle üreticilere tanıtılarak yaygınlaştırılıyor.
YEREL BUĞDAY MİRASI BAHRİ DAĞDAŞ'TA KORUNUYOR
Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürü Osman Yener, yerel buğdayların envanterinin ülke genelinde ilk olarak 1935-1939 yıllarında Mirza Gökgöl tarafından çıkarıldığını, Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsünün de 2009-2014 yılları arasında benzer bir çalışmayı gerçekleştirdiğini söyledi.
Çalışmanın sonuçları ve etkileri bakımından güncelliğini koruduğunu, elde edilen verilerin halen enstitüler ve üniversiteler tarafından kullanıldığını ifade eden Yener, düzenlenen tarla günleriyle araştırma sonuçlarının çiftçilerle buluşturulmaya devam edildiğini dile getirdi.
Projenin çok önemli çıktıları olduğunu vurgulayan Yener, şunları kaydetti: "Yerel buğdaylarımız gen bankamıza kazandırıldı. Bunun yanında yerel buğdaylarımız hem enstitümüzde hem de üniversitelerimizde bilimsel çalışmalara konu oldu. Ayrıca hem enstitümüzde hem de çiftçilerimizin tarlalarında yerel buğday tarla günleri düzenlendi. Yerel buğdaydan un yapan ya da un mamulleri üreten firmalarla yerel buğday üreten çiftçilerimiz buluşturuldu ve yerel buğdaya ulaşım kolaylaştırıldı."
"YEREL BUĞDAYLAR KURAKLIĞA VE SOĞUĞA TOLERANSLI, HASTALIKLARA KARŞI İSE DAYANIKLIDIR"
Saha çalışmaları beş yıl sürse de sonuçları çok daha uzun zamana yayılan bir proje olduğuna dikkati çeken Yener, şöyle devam etti: "Topladığımız yerel buğdaylardan altısının Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğünce tescillenmesi, projenin en önemli çıktılarından biridir. Mersin'den sarı buğday, Sivas'tan zerun, Aksaray ve çevre illerden şahman, Kayseri'den gacer, Tokat'tan sofu ve sunter, enstitümüz tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda yerel buğday olarak tescil ettirilmiştir. Bu çalışma gerçekleştirilene kadar yerel çeşit kayıt listesinde tescilli yerel buğdayımız yoktu. Biz altısını yetiştiriciliği yapılan iller için 16 Aralık 2024'te tescil ettirdik. Bunun yanında topladığımız yerel buğdayları ıslah çalışmalarına dahil ettik. Çünkü son dönemde iklim değişikliğiyle birlikte şiddetli kuraklık yaşıyoruz. Kuraklığa toleranslı yeni çeşitlerin geliştirilmesi gerekiyor. Örneğin, ıslah çalışmalarında kullanılan melez bahçelerine yerel buğdayların ekilmesini sağladık ve bu buğdayları ebeveyn olarak da kullandık. Ülkemizde binlerce yıldır varlığını sürdüren yerel buğdaylar kuraklığa ve soğuğa toleranslı, hastalıklara karşı ise dayanıklıdır. Bu buğdayları ıslah materyallerimizin içine dahil ettik ki kuraklığa ve soğuğa daha toleranslı çeşitler geliştirebilelim."