“Bir karış dahi toprak satamam; çünkü bu topraklar bana değil, milletime aittir.”
Sultan II. Abdülhamid, Osmanlı Devleti’nin 34. padişahı ve 113. İslam halifesidir. 21 Eylül 1842 tarihinde İstanbul’da doğmuştur. Babası Sultan Abdülmecid, annesi Tirimüjgan Kadın Efendi’dir. II. Abdülhamid, Osmanlı Devleti’nin siyasi, askerî ve ekonomik açıdan oldukça zor bir dönemden geçtiği 31 Ağustos 1876 tarihinde tahta çıkmıştır. Yaklaşık 33 yıl süren hükümdarlığı, Osmanlı tarihinin en çok tartışılan dönemlerinden biri olmuştur.
II. Abdülhamid’in tahta çıkmasından kısa süre sonra, 23 Aralık 1876 tarihinde Osmanlı Devleti’nin ilk anayasası olan Kanun-ı Esasi ilan edilmiş ve I. Meşrutiyet dönemi başlamıştır. Ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Meclis-i Mebusan kapatılmış ve devlet yönetiminde padişahın etkisinin daha güçlü olduğu bir dönem başlamıştır.
II. Abdülhamid, devletin parçalanmasını önlemek ve Osmanlı topraklarındaki farklı toplulukları bir arada tutmak amacıyla çeşitli politikalar uygulamıştır. Özellikle İslam dünyasıyla ilişkileri geliştirmeye önem vermiş ve halifelik makamının siyasi etkisinden yararlanmaya çalışmıştır. Bu yaklaşım genel olarak “İslamcılık” veya “Panislamizm” siyasetiyle ilişkilendirilmektedir.
Onun döneminde eğitim, ulaşım, haberleşme ve sağlık alanlarında önemli gelişmeler yaşanmıştır. Çok sayıda okul açılmış; öğretmen okulları, meslek okulları ve yükseköğretim kurumları yaygınlaştırılmıştır.
İstanbul’u Medine’ye bağlamayı amaçlayan Hicaz Demiryolu, II. Abdülhamid döneminin önemli projelerinden biridir. Telgraf hatlarının genişletilmesi ve demiryolu ağlarının geliştirilmesi de merkezî yönetimin güçlendirilmesine katkı sağlamıştır. Ayrıca çeşitli hastaneler, sosyal yardım kuruluşları ve kamu kurumları kurulmuştur.
Bununla birlikte II. Abdülhamid dönemi, basın üzerindeki denetim, sansür uygulamaları ve siyasi muhalefete yönelik sıkı politikalar nedeniyle eleştirilmiştir. 1908 yılında II. Meşrutiyet’in ilan edilmesinin ardından siyasi dengeler değişmiş, 1909 yılında meydana gelen 31 Mart Vakası sonrasında II. Abdülhamid tahttan indirilmiştir. Yerine kardeşi V. Mehmed Reşad geçmiştir.
Tahttan indirildikten sonra bir süre Selanik’te yaşayan II. Abdülhamid, daha sonra İstanbul’daki Beylerbeyi Sarayı’na getirilmiştir. 10 Şubat 1918 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetmiştir.
II. Abdülhamid, eğitim ve altyapı yatırımları ile güçlü merkezî yönetim politikaları kadar, otoriter yönetim uygulamaları konusundaki tartışmalarla da Osmanlı tarihinin en dikkat çekici hükümdarlarından biri olarak değerlendirilmektedir.