Ölçü ve artı aletlerinin muayene işlemleri alıcı ve satıcılar arasında adaletin gerçekleşmesi için önemli bir konuma sahiptir. Günlük hayatımızda pek çok kere karşılaştığımız ve ihtiyaç duyduğumuz ölçü ve tartıların sağlam ve güvenilir olmasını denetlemek idarenin görevleri arasındadır.
3516 sayılı ölçüler ve ayar kanununun ve yönetmelik hükümlerine göre grup merkezi olan belediyelerince ölçü ve ayar memurluğu hizmetleri verilmektedir. Yasanın 9. maddesine göre ölçü ve ölçü aletleri şu işlemlere tabi tutulur:
İlk muayene, yeni yapılan veya parçaların birleştirilmesi suretiyle meydana getirilen ölçü aletlerinin satışa veya kullanılmaya başlamadan önce, ithal edilen ölçü ve ölçü aletlerinin yurda sokulmaları sırasında gümrüklerde, periyodik, ani, şikayet ve stok muameleleri soncunda damgaları iptal olunan (ayarı bozuk olup kullanıma kapatılan) ölçü ve ölçü aletlerinin tamir ve ayarlanmasından sonra, ya da ayarları bağlı bulundukları yere göre ayarlanmış olan ölçü ve ölçü aletlerinin ise her yer değiştirmeleri halinde yapılan muayene şeklidir. Bu işlemi bakanlık ölçer ve ayar teşkilatı tarafından yapılır.
Periyodik muayene, belirli sürelerde (iki yılda bir) kanun kapsamına giren ölçü ve ölçü aletleri için yapılan genel muayene şeklidir. Periyodik muayene sonucu doğru olmadığı anlaşılan ölçü ve ölçü aletleri tellen bağlanarak mühürlenir, bir tamir fişi ile bakanlık onaylı servislere sevk edilir. Sevk tarihinden itibaren ölçü aletinin tamir ve ayarı 15 gün içerisinde yaptırılıp bakanlık ölçü ve ayar teşkilatına ilk muayenesi yaptırılır.
Ani muayene, Bakanlık merkez ve taşra ayar kuruluşları memurlarının görecekleri lüzum üzerine veya ihbar üzerine ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde habersizce yapılan muayene şeklidir. Ani muayene sırasında periyodik muayene süresini geçirmiş, damgaları kopmuş, doğru ölçüm yapmadığı açıkça belli olan ölçü ve ölçü aletleri için yasanın 14. maddesinin b, c ve d bentlerine göre idari ceza işlemi yapılır. Bu cezalar Sanayi ve Ticaret Bakanlığı il müdürlüğü tarafından uygulanır ve tahsil edilir.
Şikayet muayenesi, bir ölçü aletinin doğru çalışıp çalışmadığını şahısların yazılı müracaatı üzerine yapılan muayene şeklidir. Şikayet edilen ölçü ve ölçü aletinin muayenesi yapılır, muayene sonucu şikayet eden şahısa yazılı bir belge ile cevap olarak verilir. (Bakanlık merkez ve belediye ölçü ve ölçü ayar memurları tarafından yapılır)
Stok muayenesi, ilk muayene damgası olduğu halde satılmayıp veya işyerlerinde bekletilen ve periyodik muayene zamanları gelen ölçü ve ölçü aletleri için yapılan muayene şeklidir. Her ayın 1 ile 5’i arasında (Ocak, Şubat ayları hariç) bir önceki ayda yapılan muayene sonuçları ve ölçü aletleri sayısı rapor halinde sanayi ve ticaret il müdürlüğüne gönderilir. Ayrıca yıl sonunda da yıllık rapor hazırlanıp, gönderilir.
Ölçü ve ölçü aletleri muayene yönetmeliğinin 6. maddesine göre damgalama süresi dolmuş, ölçü ve ölçü aletleri kullanıcıları, periyodik muayene müracaatları her yılın Ocak ayı başından başlayıp Şubat ayı sonuna kadar ölçü aletinin cinsi, markası, maksimum çekeri gibi özellikelri belirtilerek bir dilekçe ile Bakanlık ölçüler ve ayar teşkilatı veya grup merkezi ölçüler ve ayar memurluklarına müracaat edilmesi zorunludur.
Bu müracaatların özelliklerine göre hangi mercilere ve ne zaman yapılacağı TRT aracılığıyla hükümet bildirisi olarak belli aralıklarla ilan edilir. Grup merkezi belediye ölçüler ve ayar memurluğu olarak sivil toplum kuruluşlarına (pazarcılar odası, bakkallar odası, fırıncılar odası, sebze ve meyve toptancı halleri esnafı gibi) resmi yazı yazarak üyelerinin kullandıkları ölçü aletlerinin muayene süresi dolmuş olanların periyodik muayene için müracaat etmeleri sağlanır. Ayrıca basın ve yayın yoluyla ölçü ve ölçü aletleri kullanıcılarına müracaat zamanları duyurulur.
Gelen müracaat dilekçeleri belediye ölçüler ve ayar memurluğu tarafından alınarak kayıt edilir ve müracaat eden kişiye muayene tarihini belirten bir belge verilir. Mart ayı başından itibaren program dahilinde muayene takvimine göre damgalama işlemi yapılır.
Ayrıca grup merkezi belediye ölçü ve ayar memurluğuna bağlı olan ilçe ve belde belediyelerinde bulunan ölçü aletlerinin periyodik muayenesi yapmak üzere bir gezi programı hazırlanır ve bu gezi programını il sanayi ve ticaret müdürlüğüne Mart ayı sonuna kadar sunup, onaylatarak program dahilinde yıl sonuna kadar muayene ve damgalama işlemi tamamlanır.
R. G. 11 Ocak 2010 tarihli ve 27459 sayılı Resmi Gazetede Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından Ölçü Aletleri ve Metrolojik Kontrol Yöntemleri Hakkında Yönetmelik (2009/34/At) yayınlanmıştır. Yönetmeliğin amacı, ölçü aletlerinin tasarımı, çalışması, doğruluk sınıfı, kontrol ve muayene yöntemleri ve tip onayları ile ilgili usul ve esasları belirlemektedir. Yönetmeliğin yasal dayanaklarından birisi 23/4/2009 tarihli ve 2009/34/EC sayılı Ölçü Aletleri ve Metrolojik Kontroller İçin Genel Esaslara Dair Direktif ve 13/11/2007 tarihli 2007/C 270/06 sayılı AB Komisyonu Bildirimidir. Bakanlık, bu Yönetmelik ve ilgili yönetmeliklerde öngörülen hükümlere uygun olarak AT işareti ve/veya sembolü taşıyan bu Yönetmelik kapsamındaki ölçü aletlerinin ve ürünlerin piyasaya arzını ve kullanıma sunulmasını engelleyici, yasaklayıcı veya kısıtlayıcı işlem yapamaz.
3516 sayılı ölçüler ve ayar kanununun ve yönetmelik hükümlerine göre grup merkezi olan belediyelerince ölçü ve ayar memurluğu hizmetleri verilmektedir. Yasanın 9. maddesine göre ölçü ve ölçü aletleri şu işlemlere tabi tutulur:
İlk muayene, yeni yapılan veya parçaların birleştirilmesi suretiyle meydana getirilen ölçü aletlerinin satışa veya kullanılmaya başlamadan önce, ithal edilen ölçü ve ölçü aletlerinin yurda sokulmaları sırasında gümrüklerde, periyodik, ani, şikayet ve stok muameleleri soncunda damgaları iptal olunan (ayarı bozuk olup kullanıma kapatılan) ölçü ve ölçü aletlerinin tamir ve ayarlanmasından sonra, ya da ayarları bağlı bulundukları yere göre ayarlanmış olan ölçü ve ölçü aletlerinin ise her yer değiştirmeleri halinde yapılan muayene şeklidir. Bu işlemi bakanlık ölçer ve ayar teşkilatı tarafından yapılır.
Periyodik muayene, belirli sürelerde (iki yılda bir) kanun kapsamına giren ölçü ve ölçü aletleri için yapılan genel muayene şeklidir. Periyodik muayene sonucu doğru olmadığı anlaşılan ölçü ve ölçü aletleri tellen bağlanarak mühürlenir, bir tamir fişi ile bakanlık onaylı servislere sevk edilir. Sevk tarihinden itibaren ölçü aletinin tamir ve ayarı 15 gün içerisinde yaptırılıp bakanlık ölçü ve ayar teşkilatına ilk muayenesi yaptırılır.
Ani muayene, Bakanlık merkez ve taşra ayar kuruluşları memurlarının görecekleri lüzum üzerine veya ihbar üzerine ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde habersizce yapılan muayene şeklidir. Ani muayene sırasında periyodik muayene süresini geçirmiş, damgaları kopmuş, doğru ölçüm yapmadığı açıkça belli olan ölçü ve ölçü aletleri için yasanın 14. maddesinin b, c ve d bentlerine göre idari ceza işlemi yapılır. Bu cezalar Sanayi ve Ticaret Bakanlığı il müdürlüğü tarafından uygulanır ve tahsil edilir.
Şikayet muayenesi, bir ölçü aletinin doğru çalışıp çalışmadığını şahısların yazılı müracaatı üzerine yapılan muayene şeklidir. Şikayet edilen ölçü ve ölçü aletinin muayenesi yapılır, muayene sonucu şikayet eden şahısa yazılı bir belge ile cevap olarak verilir. (Bakanlık merkez ve belediye ölçü ve ölçü ayar memurları tarafından yapılır)
Stok muayenesi, ilk muayene damgası olduğu halde satılmayıp veya işyerlerinde bekletilen ve periyodik muayene zamanları gelen ölçü ve ölçü aletleri için yapılan muayene şeklidir. Her ayın 1 ile 5’i arasında (Ocak, Şubat ayları hariç) bir önceki ayda yapılan muayene sonuçları ve ölçü aletleri sayısı rapor halinde sanayi ve ticaret il müdürlüğüne gönderilir. Ayrıca yıl sonunda da yıllık rapor hazırlanıp, gönderilir.
Ölçü ve ölçü aletleri muayene yönetmeliğinin 6. maddesine göre damgalama süresi dolmuş, ölçü ve ölçü aletleri kullanıcıları, periyodik muayene müracaatları her yılın Ocak ayı başından başlayıp Şubat ayı sonuna kadar ölçü aletinin cinsi, markası, maksimum çekeri gibi özellikelri belirtilerek bir dilekçe ile Bakanlık ölçüler ve ayar teşkilatı veya grup merkezi ölçüler ve ayar memurluklarına müracaat edilmesi zorunludur.
Bu müracaatların özelliklerine göre hangi mercilere ve ne zaman yapılacağı TRT aracılığıyla hükümet bildirisi olarak belli aralıklarla ilan edilir. Grup merkezi belediye ölçüler ve ayar memurluğu olarak sivil toplum kuruluşlarına (pazarcılar odası, bakkallar odası, fırıncılar odası, sebze ve meyve toptancı halleri esnafı gibi) resmi yazı yazarak üyelerinin kullandıkları ölçü aletlerinin muayene süresi dolmuş olanların periyodik muayene için müracaat etmeleri sağlanır. Ayrıca basın ve yayın yoluyla ölçü ve ölçü aletleri kullanıcılarına müracaat zamanları duyurulur.
Gelen müracaat dilekçeleri belediye ölçüler ve ayar memurluğu tarafından alınarak kayıt edilir ve müracaat eden kişiye muayene tarihini belirten bir belge verilir. Mart ayı başından itibaren program dahilinde muayene takvimine göre damgalama işlemi yapılır.
Ayrıca grup merkezi belediye ölçü ve ayar memurluğuna bağlı olan ilçe ve belde belediyelerinde bulunan ölçü aletlerinin periyodik muayenesi yapmak üzere bir gezi programı hazırlanır ve bu gezi programını il sanayi ve ticaret müdürlüğüne Mart ayı sonuna kadar sunup, onaylatarak program dahilinde yıl sonuna kadar muayene ve damgalama işlemi tamamlanır.
R. G. 11 Ocak 2010 tarihli ve 27459 sayılı Resmi Gazetede Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından Ölçü Aletleri ve Metrolojik Kontrol Yöntemleri Hakkında Yönetmelik (2009/34/At) yayınlanmıştır. Yönetmeliğin amacı, ölçü aletlerinin tasarımı, çalışması, doğruluk sınıfı, kontrol ve muayene yöntemleri ve tip onayları ile ilgili usul ve esasları belirlemektedir. Yönetmeliğin yasal dayanaklarından birisi 23/4/2009 tarihli ve 2009/34/EC sayılı Ölçü Aletleri ve Metrolojik Kontroller İçin Genel Esaslara Dair Direktif ve 13/11/2007 tarihli 2007/C 270/06 sayılı AB Komisyonu Bildirimidir. Bakanlık, bu Yönetmelik ve ilgili yönetmeliklerde öngörülen hükümlere uygun olarak AT işareti ve/veya sembolü taşıyan bu Yönetmelik kapsamındaki ölçü aletlerinin ve ürünlerin piyasaya arzını ve kullanıma sunulmasını engelleyici, yasaklayıcı veya kısıtlayıcı işlem yapamaz.