Tarımda yaşanan dönüşümün en çarpıcı göstergelerinden biri, sektörde çalışanların sayısındaki düşüş oldu.
AK Parti'nin iktidara geldiği 2002 yılında yaklaşık 7,5 milyon kişi tarımda istihdam edilirken, TÜİK’in 2026’da açıkladığı 2025 yılı işgücü verilerine göre bu sayı 4 milyon 560 bine geriledi.
Buna göre tarımda çalışanların sayısı 2002’den 2025’e kadar yaklaşık 2 milyon 940 bin kişi azaldı. Oransal düşüş yaklaşık yüzde 39’a ulaştı.
TÜİK verilerine göre 2025 yılında tarım sektöründe istihdam edilenlerin sayısı bir önceki yıla göre de 267 bin kişi azaldı. Aynı yıl toplam istihdam içinde tarımın payı yüzde 14,0 olarak kayıtlara geçti.
PAYI YÜZDE 14'E DÜŞTÜ
1980 öncesinde çalışan nüfusun yaklaşık yarısı tarımdan geçinirken, bu oran yıllar içinde sert biçimde geriledi.
2002’de tarımın toplam istihdam içindeki payı yüzde 34,9 seviyesindeydi. 2025’te bu oran yüzde 14,0’a düştü.
2026’nın ilk çeyrek verileri de düşüşün sürdüğünü gösterdi. TÜİK’in 2026 yılı birinci çeyrek işgücü istatistiklerine göre tarımın istihdamdaki payı yüzde 13,8’e geriledi. Aynı dönemde tarım sektöründe istihdam bir önceki çeyreğe göre 44 bin kişi azaldı.
Tarımda istihdam azalırken üreticinin borç yükü de büyüdü.
BORÇLAR ARTIYOR
2002’de çiftçilerin bankalara olan kredi borcu yaklaşık 2,5 milyar lira düzeyindeydi. BDDK verilerine dayanan TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası açıklamasına göre, 2026 yılı Mart ayı itibarıyla tarım sektörünün bankalara olan toplam nakdi kredi borcu 1 trilyon 355 milyar 462 milyon TL’ye ulaştı.
Tarım, avcılık ve ormancılık birlikte değerlendirildiğinde toplam kredi borcu 1 trilyon 371 milyar 425 milyon TL’ye çıktı. Aynı dönemde tarım sektöründe 21 milyar 203 milyon TL tutarında kredi takibe düştü.
Bu tabloya göre çiftçinin bankalara olan kredi borcu, 2002’ye kıyasla yaklaşık 542 kat artmış oldu.
Tarım alanlarında da uzun vadeli gerileme dikkat çekiyor.
TÜİK verilerine göre 2002’de toplam işlenen tarım alanı ve uzun ömürlü bitkilerin alanı 26 milyon 579 bin hektardı. 2024’te bu alan 24 milyon 2 bin hektara geriledi. Böylece 2002-2024 döneminde yaklaşık 2 milyon 577 bin hektarlık alan kaybedildi.
Ziraat Mühendisleri Odası’nın 2026’da yayımladığı değerlendirmede ise Türkiye’nin toplam tarım arazisi varlığı 239 milyon 780 bin dekar, yani yaklaşık 23 milyon 978 bin hektar olarak belirtildi. Bu veri esas alındığında 2002’ye kıyasla kayıp yaklaşık 2 milyon 601 bin hektara ulaşıyor.
Bu kayıp, İstanbul, Bursa, Edirne ve Kocaeli’nin toplam yüzölçümüne yakın bir büyüklüğe karşılık geliyor.
Tarım işletmelerinin sayısına ilişkin en güncel resmi tablo için 2025 Genel Tarım Sayımı’nın sonuçları bekleniyor.
TÜİK’in duyurusuna göre 2025 Genel Tarım Sayımı’nın ilk sonuçlarının 2026 yılının ikinci yarısında kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.
Sayım kapsamında tarımsal faaliyet yürüten hanehalkı, şirket, kooperatif ve benzeri tüm tarımsal işletmelerden bilgi derleniyor. Tarım ve Orman Bakanlığı da sayım çalışmalarının 1 Temmuz 2025 itibarıyla başladığını ve Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı genel tarım sayımı olduğunu duyurdu.
Anadolu Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre, sayım sürecinde 2 milyon 750 bin tarımsal işletme ve çiftçi ile 18 milyon 840 bin tarımsal parsele ilişkin veri sisteme işlendi. Ancak bu sayı, nihai resmi tarımsal işletme sayısı olarak değerlendirilmemeli; kesin tablo, TÜİK’in açıklayacağı sonuçlarla ortaya çıkacak.
KÖYDEN KENTE GÖÇ
Veriler, Türkiye’de tarımın istihdamdaki ağırlığının hızla azaldığını, tarımsal üretimde bulunanların borç yükünün büyüdüğünü ve tarım alanlarının daraldığını gösteriyor.
Tarımda çalışan sayısı 2002’den bu yana yaklaşık 3 milyon kişi azalırken, sektörün toplam istihdamdaki payı yüzde 34,9’dan 2025’te yüzde 14,0’a, 2026’nın ilk çeyreğinde ise yüzde 13,8’e kadar geriledi.
Aynı dönemde çiftçinin bankalara olan borcu trilyon lira seviyesini aşarken, tarım alanlarındaki kayıp 2,6 milyon hektar düzeyine çıktı. Bu tablo, kırsaldan kopuşun ve üreticinin finansal baskısının derinleştiğini ortaya koyuyor.