Aydınlar Ocağı’nda Kırımlı fikir adamı İsmail Gaspıralı’yı anlatan eğitimci Hasan Özücan, “‘Dil’de, Fikir’de ve İş’de Birlik’ diyen Gaspıralı, Usul-ü Cedid yöntemiyle okuma-yazmayı 45 günde öğreten büyük bir eğitimciydi” dedi.
Konya Aydınlar Ocağı’nda eğitimci ve edebiyatçı Hasan Özücan, vefat yıldönümleri münasebetiyle Kırımlı fikir adamı Gaspıralı İsmail Bey ile yazar Dr. Rıza Nur’u anlattı.
Kırımlı fikir adamı İsmail Gaspıralı’nın 1851 yılında Kırım’ın Avcıköyü’nde doğduğunu ve 1871’de, Bahçesaray’dan ayrılarak genç yaşında gittiği Fransa’da “Avrupa Medeniyetine Bir Nazariyat” adlı Batı’yı anlatan kitabı yazdığını ifade etti. Gaspıralı’yı “Eğitimci, teşkilatçı ve gazeteci” olarak tanıtan ve daha çok eğitimcilik yönü üzerinde duran Hasan Özücan, “25 yaşında tekrar anavatanı Kırım’a ve Bahçesaray’a dönen Gaspıralı, belediye başkanlığı yaptıktan sonra fikir ve düşünceleri yaymak için 1883’de, Rus Devleti’nin izniyle haftalık ve günlük olarak Tercüman Gazetesini çıkardı. Gazete 33 yıl yaşadı. Gazete 1905’de, Ruslar tarafından kontrol altında tutulduğu için Tercüman-ı Ahval-i Zaman olarak yayınına devam ediyor. Gazete Kafkasya, Kazan, Sibirya, Türkistan, Çini hatta İran ve Mısır’da satılan Tercüman’ın büyük başarısı, Gaspıralı’nın sadece Rusya Türklerinin değil, bütün müslümanların meseleleriyle yakında ilgileniyordu. Osmanlı Türkçe’siyle “Dil’de Birlik, Fikir’de Birlik ve İş’de Birlik” sloğanıyla bu fikir ve projesini gazetede açıklıyordu. Ruslar, tedbir alarak kiril alfabesini mecburi hale getirerek Türk ve Müslüman toplulukları arasında yaygınlaştırmaya başladı. Hanımıyla birlikte Kadınlar Dünyası, Çocuklar Dünyası ve “Ha..Haa.. Haaa” adında mizah dergisi çıkaran Gaspıralı’nın eğitimcilik tarafı üzerinde duran Özücan, “Eğitimde heceleme yerine sesin ortaya çıkartılmasını savunan Gaspıralı, çocuklar başta olmak üzere herkese;Dil’de birlik projesini gerçekleştirmek adına Usul-ü Cedid yöntemiyle 45 günde okuma-yazmayı öğreteceğini söylüyor. Bunu da başarıyor ve ilk başta 3 olan okul sayısı Kırım’da, 1884’de 20 bine çıkıyor. Rus devleti bunun üzerine okulları kapatıyor.
Rus hükümetinin Müslümanlara ve münevverlere yönelik baskı ile despot uygulamaları artırması üzerine üç kez kendi önderliğinde milli kongre düzenlendi. 1906’de halka açık olarak düzenlenen kongrede 36 maddelik bir eylem planı ortaya konuldu. Eğitim meselesinin ağırlıklı olarak ele alındığı III. Kongre’de “dil birliği” ile ilgili görüşlerini bütün Rusya Müslümanlarına resmen kabul ettirdi.”Usul-ü cedid” hareketinin başarısı ve Ekim Manifestosu’ndan sonra müslümanların kazandığı hürriyet, öte yandan “Müslüman İttifakı” için yapılan kongreler Gaspıralı’nın cesaretini arttırdı. Gerçekte, yaptığı bütün faaliyetler, onun Türk birliğinin daha ileri bir merhalesi olarak İslâm birliğini hedeflediğini, fikrî yapısının Türkçü olduğu kadar, İslamcı bir nitelik de taşıdığını göstermektedir” şeklinde konuştu.
İstanbul’u İslâm birliği’nin merkezi olarak gören İsmail Gaspıralı’nın 11 Eylül 1914’de vefat ettiğini ve mezarının nerede olduğunun bilinmediğini belirten Özücan, Kırım’da 1987’ye kadar Gaspıralı’nın anılmasına izin verilmediğini ve mezarı bilinmediğiniden tahmini bir mezar yapılarak ondan sonra anılmaya başlandığını sözlerine ekledi.
DR. RIZA NUR KİMDİR?
Eğitimci Özücan, askeri tıbbiyeyi bitiren hekim Rıza Nur’u, aşırı milliyetçi (Türkçü), asker ve mücadeleci olarak tanıttıktan sonra fikirleri üzerinde durdu. Hayatı boyunca 70 eser kalme alan Dr. Rıza Nur’un Batılılaşmanın İngilizler eliyle olacağını öne sürdüğünü ve laikçiliği savunduğunu, bunun da Amerika’daki laiklik uygulamasını öne sürerek din ile devlet işlerinin tamamen ayrı olması gerektiğini beliterek Türkiye’de Hilafet’in kaldırılmasına şiddetle karşı çıktığını söyledi.
Talat Paşa’nın bir numara danışmanı olan olan Dr. Rıza Nur’un hatırat isimli eserlerinin okunması gerektiği belirten konuşmacı Özücan, Yahudiler hakkında şu sözlerine dikkati çekti: “Yahudileri pit kadar sevmem. Yahudiler, dünyanın en alçak mahlûklarıdır!”
HABER MERKEZİ