24 Ocak 1980 sabahı Türk halkı uyandığında, cebindeki paranın değeri bir gecede değişmiş, marketteki etiketler bir gecede değişmişti. Başbakan Süleyman Demirel'in ekonomi kurmayları, Turgut Özal önderliğinde bir paket açıklamıştı. Adı 24 Ocak Kararlarıydı. O gün kimse farkında değildi ama Türkiye, bir daha asla eskisi gibi olmayacaktı.
O günlere geri dönelim. 1970'ler Türkiye için bir kâbustu. Döviz yoktu. Fabrikalar yedek parça bulamadığı için durmuştu. İnsanlar gaz yağı, margarin, sigara kuyruğunda saatlerce bekliyordu. Enflasyon yüzde 100'ü geçmişti. Devlet "kendimiz üretelim, dışarıdan almayalım" diyordu ama üretecek parası kalmamıştı. Hazine tam takırdı.
Özal'ın reçetesi netti: Devleti ekonomiden çek, kapıları dışa aç.
İlk neşter fiyatlara vuruldu. Yıllardır devletin belirlediği fiyatlar serbest bırakıldı. Doların fiyatı her gün açıklanmaya başlandı. Türk Lirası devalüe edildi, yani değeri düşürüldü. Amaç basitti: Bizim ürettiğimiz mal yurt dışında ucuz olsun, bol bol satıp döviz kazanalım. İhracatçıya vergi iadesi verildi, teşvik yağdı.
Faizler de serbest bırakıldı. "Paranı yastık altında tutma, bankaya yatır" dendi. Aynı zamanda devletin zarar eden dev fabrikalarına, KİT'lere büyük zamlar yapıldı. Devlet artık "babanızın kesesinden zarar kapatmayacak"tı.
Peki, işe yaradı mı? Evet ve hayır.
Evet, çünkü 24 Ocak'tan sonra kuyruklar bir anda bitti. Raflar doldu. Türkiye ilk kez ciddi ciddi mal satmaya başladı. İhracat 3 milyar dolardan 15 milyar dolara fırladı. Türkiye kabuğunu kırdı.
Hayır, çünkü bedeli ağır oldu. Ücretler baskı altında tutuldu. İşçinin, memurun alım gücü düştü. Küçük esnaf, ucuz ithal mallar karşısında ezildi. Zengin daha zengin, fakir daha fakir oldu. Türkiye üreten değil, tüketen ve borçlanan bir ülkeye evrildi.24 Ocak, sadece bir ekonomik paket değildi. Türkiye'nin devletçi, korumacı, içe dönük modelden; serbest piyasacı, dışa açık, neoliberal modele geçişinin ilanıydı. 1980 darbesi de zaten bu kararların uygulanması için zemini hazırladı.
Bugün hala tartışıyoruz. Kimi "Türkiye'yi kurtardı" diyor, kimi "Türkiye'yi dışa bağımlı yaptı" diyor. Gerçek şu: 24 Ocak, Türkiye'yi krize sokan eski düzeni bitirdi ama yerine daha adil bir düzen getirmedi. Sadece oyunun kurallarını değiştirdi.