Yüksek enflasyon, Türk lirasının alım gücünü hızla aşındırırken, 200 liralık banknot günlük harcamalar karşısında işlevini büyük ölçüde yitirdi. Market alışverişinden kira ödemesine, düğün masraflarından ikinci el araç alımına kadar pek çok alanda nakit kullanımı hem zorlaştı hem de riskli hâle geldi.
Artan fiyatlar, vatandaşları daha fazla banknot taşımaya zorlarken; güvenlik endişeleri, zaman kaybı ve lojistik sorunlar günlük hayatın parçası oldu. Birçok kişi yüksek tutarlı ödemeler için birden fazla ATM dolaşmak zorunda kalırken, maaş günlerinde ATM kuyrukları dikkat çekici biçimde uzuyor.
ATM’LER YETERSİZ, ÇANTALAR DOLUSU PARA TAŞINIYOR
Günlük para çekme limitlerinin enflasyon karşısında erimesi, 5 bin–10 bin liralık ödemeleri bile zahmetli hâle getirdi. Parçalar hâlinde çekilen banknotlar çantalarda taşınıyor; bu durum hem güvenlik riskini artırıyor hem de vatandaşlar için ciddi bir zaman kaybı yaratıyor.
Nakit yükü sosyal alışkanlıkları da değiştirdi. Düğünlerde bir dönem sona eriyor; takı ve zarf geleneği yerini IBAN numaralarının yer aldığı davetiyelere bırakıyor. “Nakit getirmeyin” uyarısı giderek yaygınlaşırken, takı merasimleri adeta para teslim sürecine dönüşüyor. Zarfa sığmayan banknotlar, davetliler için sıkıntı, düğün sahipleri içinse sayma ve saklama yükü anlamına geliyor.
Konut piyasasında da tablo benzer. Depozito, kira ve emlak komisyonunun aynı anda ödenmesi, kiracıları yüklü miktarda nakit taşımaya zorluyor. “Evi tutmak için para taşımak” artık başlı başına bir sorun olarak görülüyor.
'1000 TL BANKNOT BASILMALI' DİYENLERİN GEREKÇELERİ
Bu tablo, daha yüksek kupürlü banknot tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Özellikle 1000 TL’lik banknot basılması gerektiğini savunanlar, şu gerekçeleri öne sürüyor:
200 TL’nin işlevini yitirmesi: Günlük harcamalarda çok sayıda banknot gerektirmesi, nakdin pratikliğini ortadan kaldırıyor.
ATM ve bankacılık yükü: Daha yüksek kupür, ATM’lerden daha az işlemle daha fazla para çekilmesini sağlayarak kuyrukları azaltabilir.
Taşıma ve güvenlik riski: Yüklü ödemelerde banknot sayısının azalması, hırsızlık ve kapkaç riskini düşürebilir.
Nakit lojistiği maliyeti: Bankalar, işletmeler ve Merkez Bankası için para basımı, taşıma ve sayma maliyetleri azalabilir.
Fiilî enflasyon gerçeği: Yüksek kupürlü banknotların varlığı, piyasanın fiilî fiyat seviyesine daha uygun bir ödeme aracı sunabilir.
'TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİL' UYARISI
Ekonomistler ise yüksek kupürlü banknotların kısa vadeli bir rahatlama sağlayabileceğini, ancak tek başına çözüm olmayacağını vurguluyor. Enflasyon kontrol altına alınmadığı sürece, basılan her yeni banknotun da zamanla değer kaybedeceği belirtiliyor.
'1000 TL HEMEN BASILMALI'
Bu nedenle uzmanlar, nakit bağımlılığının azaltılması, dijital ve temassız ödeme sistemlerinin yaygınlaştırılması gerektiğine dikkat çekiyor. 1000 TL banknotunun hemen basılması gerektiği ifade ediliyor ancak buna dair somut bir adım henüz atılmadı.