1. YAZARLAR

  2. Ahmet Güldağ

  3. “Musul'u alayım, Siz beni Divan-ı Harbe verin”
Ahmet Güldağ

Ahmet Güldağ

MÜŞAHEDE
Yazarın Tüm Yazıları >

“Musul'u alayım, Siz beni Divan-ı Harbe verin”

A+A-

Cumhuriyet'in ilanının üzerinden henüz bir yıl bile geçmemişti. İngilizler, Irak'ta işgal ettikleri bölgeyi bir şekilde elde tutmanın hesaplarını yapıyordu.

İngiliz hükümeti, Lozan Antlaşması ile statüsü, yapılacak bir halkoylamasına bırakılan Musul'un geleceğini "garanti”ye almaya çalışıyordu. Hiçbir şekilde genç Cumhuriyet Türkiye’sine bırakılmasını istemiyordu.

Ağustos 1924'te, İngilizler’in kışkırtması ile Hakkari yöresinde yaşayan Nasturiler isyan etti.

Ortodoks Hristiyanların bir kolu olan Nasturi aşiretinin reisi, Hakkari Valisi Halil Rıfat Bey'i esir aldı ve jandarma komutanı Binbaşı Hüseyin Bey'le 3 askeri şehit etti.

***

Bu olayın ardından bölge iyice karıştı. Tarihe "Nasturi İsyanı" olarak geçecek ayaklanma başlamış oldu. Hakkari yöresini karıştıran İngilizler, bir taraftan da Musul'a asker yığmaya çalışıyordu.

Zengin petrol bölgesini ellerinden çıkarmamak için her yola başvurmayı göze aldıkları anlaşılmaktaydı.

***

Musul konusu, Ankara'nın gündemini çok yoğun olarak meşgul ediyordu. İç siyasetin de karışık bir dönem aldığı o günlerde, Cumhurbaşkanı M. Kemal Paşa (Atatürk), Çankaya Köşkü'nde kumandanlara bir yemek verdi.

Cumhurbaşkanı M. Kemal Paşa, bu ayaklanmanın kısa sürede bastırılmasına büyük önem veriyordu. Yeni devletin dünyaya gücünü göstermek için verilecek önemli bir mesaj olarak görüyordu.

Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi (Genelkurmay Başkanı) Müşir Fevzi Paşa'nın (Mareşal Fevzi Çakmak) tavsiyelerini de dinleyen Mustafa Kemal'in kafasında bir isim vardı: Cafer Tayyar Paşa (Eğilmez).

***

Yemekte uzun süre o günlerin siyaset gündeminin ağırlıklı konuları konuşuldu. Rauf Bey'den (Orbay) sonra Başbakanlık koltuğuna oturmuş olan İsmet Paşa'nın, rakiplerini saf dışı bırakmanın hesaplarını yaptığı günlerdi.

İç politikanın sıkıntılı bir hal aldığı günlerdi. Atatürk, yemekte Başvekil İsmet Paşa ile Ali Fuat Paşa'yı görüştürmek ve şiddetlenen iç politikanın gitmekte olan olumuz seyrini değiştirmek istiyordu.

İNÖNÜ, DEVREYE GİRİYOR VE HER ŞEY DEĞİŞİYOR

Çankaya'dan daveti ulaştırmak için gönderilen isimler, bir türlü Ali Fuat Paşa'ya "ulaşamadı". Entrikalarıyla Cumhuriyet Türkiye’sini bambaşka bir yöne sürükleyen İnönü devreye girmiş ve "Paşa bir türlü bulunamamıştı."

M. Kemal Paşa, Çankaya'da yemeğe geçmek için uzun süre Ali Fuat Paşa'yı bekledi. İnönü'nün entrikalarıyla, mesaj ulaştırılamadığı halde, bu durum Gazi'ye daha farklı aktarıldı.

Mustafa Kemal, bu olayı uzun süre Ali Fuat Paşa'nın "davete katılmak istemediği için ortalıkta görünmemesi" şeklinde bildi.

***

O gece, geç vakitlere kadar iç politika konuları konuşuldu. Davetiler, Çankaya'dan bir bir ayrılırken, Gazi, Paşa Cafer Paşa'dan gitmemesini istedi. Mustafa Kemal, Makedonya harekâtından beri Cafer Paşa'yı çok iyi tanıyordu.

Merkezi Diyarbakır'da olan 7. Kolordu Komutanı olan Cafer Paşa'nın da aklını Musul konusu meşgul etmekteydi. Hemen konuya girmeyi seçerek:

“Paşam… İngilizler’in Musul'u bize, plebisit (referandum) yoluyla iade etmeyeceklerini siz de bilirsiniz. Bir teklifim var. Ben Nasturileri Musul istikametinde süreyim. Ani bir hareketle Musul'u işgal edeyim. İngilizler'in burada bize karşı koyacak güçleri olmadığını biliyorum.”

***

Cafer Paşa'nın, bölgeyi çok iyi bilen subaylarla çok önceden keşif çalışmaları yaptırdığı daha sonra çok iyi bir şekilde anlaşılır. Nasturi ayaklanmasını bastırmak için hazırlıklarını tamamlamış olan Cafer Paşa konuşmasını sürdürür:

“Kaldı ki, olsa bile üstün İngiliz kuvvetlerini geri atmak tecrübesine sahip olarak bu işi Allah'ın lütfu ve inayeti ile başaracağımı bilirsiniz. Eğer bu harekâtı emri vaki kabul ederlerse ne âlâ. Hiç olmazsa başka konularda tavizkar davranmaya mecbur kalırlar.”

***

Cafer Paşa'nın farklı gelişmeler için alternatif önerileri de vardır. Onları da Gazi ile paylaşır:

“Bakarız ki durum kötüye gidiyor. Bu durumda benim yetkilerimi aştığımı açıklarsınız ve beni Divan-ı Harb'e verirsiniz. Ordudan uzaklaştırırsınız.”

Daha sonra iki komutan önlerine Musul yöresini içine alan haritaları açtılar ve üzerinde geniş çaplı fikir alışverişinde bulundular.

***

Cafer Paşa'nın Mustafa Kemal Paşa’ya ilave edeceği birkaç sözü daha vardı: 


“Emri vakilerin bu memlekete neye mal olduğunu bilirsiniz. Müttefiklerle aramızda halledecek birçok ihtilaflı mesele var. Misak-ı Millimizi tamamlayacak tedbirler ve neticeler üzerinde kuvvet ve hassasiyetimizi ispat, gelecek için çok faydalıdır. Bir daha böyle bir fırsatın ortaya çıkacağını sanmıyorum.”

Gazi, kararını vermiş gibiydi:

***

“Bu konu aramızda kalacak Paşa. Bilhassa Başvekil duymasın.
Cumhurbaşkanı M. Kemal Paşa, daha sonra konuşmayı yeniden “komutan milletvekilleri” konusuna getirdi. Karabekir ve Ali Fuat Paşaların istifasını sordu. Cafer Paşa düşüncelerini açıkça ortaya koydu:

“Zat-ı devletlerince de malumdur ki, şahsiyet ve gayretleri sizce de malum olan bazı arkadaşlarımızla İsmet Paşa arasında nokta-yı nazar (bakış açısı) farkları var.”

Paşa, “yalnız onunla mı” diye anlamlı sorusuna. “Evet paşam” diye cevap verir.

***

Nasturi isyanını bastırmakla Cafer Paşa görevlendirildi. Harekâta tam teşekküllü iki kolordu katıldı. Düşmanı kuşkulandırmamak için bu kuvvetlere yalnızca "7. Kolordu" denildi.

***

Cafer Paşa, ayaklanmayı kısa sürede bastırdı. Cafer Paşa'nın elde ettiği bu başarı, yeni devlete dünya çapında bir başarı sağladı.

Bu sırada İngiltere hükümeti Ankara'ya, "savaş mahiyetinde" bir ültimatom verdi. Bunun üzerine Meclis olağanüstü toplandı. İngilizler’in notasına, aynı sertlikte karşılık verildi. "Her türlü müdahaleye hazır" olunduğu ortaya konuldu.

***

Yedinci Kolordu'ya bağlı birlikler sınır boyunca konuşlandırıldı. Türkiye'nin tavrındaki kararlılığı gören İngiltere ileri adım atmadı.

***

Maalesef Musul konusu da Türkiye gündeminden çıkmış oldu.

***

Sağlık ve esenlik içinde sevdiklerinizle yaşam dileğimle


Kaynak: Ünal TANIK

Bu yazı toplam 6666 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.